Dul maaşı kaldırılırsa ne olacak? Aylık kayıp 765 avroyu bulabilir

Almanya'da milyonlarca kişiyi ilgilendiren dul maaşı sisteminin geleceği tartışılıyor. Bazı ekonomi uzmanları, mevcut uygulamanın kaldırılmasını ve yerine evli çiftlerin emeklilik haklarını paylaşmasını sağlayan yeni bir sistem getirilmesini istiyor. Ancak sendikalar, değişikliğin özellikle eşini kaybeden ve düşük emekli maaşı alan kadınları zor durumda bırakabileceği uyarısında bulunuyor.

BR24'ün haberine göre tartışmanın merkezinde 'Rentensplitting' adı verilen emeklilik haklarının paylaşılması sistemi bulunuyor.

Bu uygulamada, evlilik süresince kazanılan emeklilik hakları iki eş arasında eşit biçimde paylaştırılıyor. Böylece daha az çalışan veya daha düşük ücret alan eş, diğer eşin kazandığı emeklilik haklarından pay alabiliyor.

Ancak uygulamanın önemli bir sonucu var: Emeklilik hakları bu şekilde paylaştırıldığında, eşlerden biri hayatını kaybederse diğerine ayrıca dul maaşı ödenmiyor.

Ekonomi uzmanı: Dul maaşı artık günümüz koşullarına uygun değil

Dul maaşının kaldırılmasını savunan isimlerden biri, Almanya'nın önde gelen ekonomi danışmanlarından Martin Werding.

Werding, kadınların artık kendi emeklilik güvencelerini oluşturabilecek durumda olduğunu düşünüyor.

Ekonomiste göre mevcut sistem, geçmişte kadınların çalışma hayatına daha az katıldığı bir dönemin koşullarına dayanıyor.

Bu nedenle evlilik süresince kazanılan emeklilik haklarının eşler arasında paylaştırılmasını daha doğru buluyor.

Almanya'da Rentensplitting sistemi 2002 yılından bu yana belirli koşullarla isteğe bağlı olarak uygulanabiliyor. Ancak önerilen değişiklik, sistemin zorunlu hâle getirilmesini öngörüyor.

Henüz böyle bir karar alınmış değil.

İki eşin emeklilik puanları nasıl paylaşılacak?

Almanya'nın en büyük sendikalarından Verdi, zorunlu Rentensplitting uygulamasının olası sonuçlarını göstermek için örnek bir hesaplama hazırladı.

Örnekte evli bir çiftin emeklilik hakları ele alınıyor.

Eşlerden biri çalışma hayatı boyunca 60 emeklilik puanı, diğeri ise 20 emeklilik puanı kazanmış durumda.

Almanya'da emekli maaşı, çalışırken kazanılan bu puanların parasal değeri üzerinden hesaplanıyor.

Alman Emeklilik Sigortası Kurumunun güncel verilerine göre bir emeklilik puanı 42,52 avroya karşılık geliyor.

Buna göre çiftin aylık emekli maaşları şöyle:

Daha yüksek emeklilik hakkına sahip eş, 60 puan karşılığında 2.551,20 avro alıyor.

Daha düşük emeklilik hakkına sahip eşin 20 puan üzerinden hesaplanan maaşı ise 850,40 avro.

Böylece çiftin toplam aylık brüt emekli maaşı 3.401,60 avroya ulaşıyor.

Yeni sistemde maaşlar nasıl değişecek?

Rentensplitting uygulandığında, eşlerin bütün emeklilik puanları paylaşılmıyor. Yalnızca evlilik süresince kazanılan puanlar dikkate alınıyor.

Örnekte yüksek maaşlı eşin toplam 60 puanının 40'ı evlilik sırasında kazanılmış.

Diğer eşin 20 puanının ise 10'u evlilik dönemine ait.

Dolayısıyla evlilik süresinde kazanılan puanlar arasında 30 puan fark bulunuyor.

Yeni sistemde bu farkın yarısı, yani 15 puan, yüksek maaşlı eşten düşük maaşlı eşe aktarılıyor.

Böylece başlangıçta 60 puanı bulunan eşin puanı 45'e düşüyor. Diğer eşin puanı ise 20'den 35'e yükseliyor.

Güncel puan değeri üzerinden hesaplandığında yüksek maaşlı eşin aylığı 1.913,40 avroya düşüyor.

Daha düşük maaşlı eşin aylığı ise 1.488,20 avroya yükseliyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

İki eş de hayattayken çiftin toplam emekli maaşı değişmiyor.

Yeni sistemden önce çiftin toplam geliri 3.401,60 avroydu. Emeklilik puanları paylaştırıldıktan sonra da toplam gelir yine 3.401,60 avro oluyor.

Yani yeni sistem, eşler hayattayken çiftin toplam emekli maaşını azaltmıyor. Yalnızca paranın iki eş arasında nasıl paylaştırıldığını değiştiriyor.

Asıl fark, eşlerden birinin hayatını kaybetmesi durumunda ortaya çıkıyor.

Eşini kaybeden kadın ayda 765 avro daha az alabilir

Verdi sendikasının eleştirdiği nokta da tam olarak bu.

Örnekte yüksek emekli maaşı alan erkeğin hayatını kaybettiği varsayılıyor.

Mevcut sistemde hayatta kalan kadın, kendi emekli maaşının yanında ölen eşinden dolayı dul maaşı da alabiliyor.

Almanya'da 'büyük dul maaşı' olarak bilinen uygulamada, belirli koşulları karşılayan kişilere ölen eşlerinin emeklilik hakkının genellikle yüzde 55'i oranında ödeme yapılıyor.

Örnekte hayatını kaybeden erkeğin emekli maaşı 2.551,20 avro.

Bu tutarın yüzde 55'i 1.403,16 avro ediyor.

Kadın, kendi 850,40 avroluk maaşıyla birlikte toplam 2.253,56 avro aylık brüt gelire sahip oluyor.

Peki çift daha önce Rentensplitting sistemini seçmiş olsaydı ne olurdu?

Bu durumda kadının emekli maaşı, kendisine aktarılan puanlar sayesinde 1.488,20 avroya yükselmiş olacaktı.

Ancak eşinin ölümünden sonra ayrıca dul maaşı alamayacaktı.

Dolayısıyla aylık geliri 1.488,20 avroda kalacaktı.

İki sistem arasındaki fark ise 765,36 avro.

Başka bir ifadeyle kadın, emeklilik haklarının paylaştırıldığı sistemi seçmiş olsaydı, eşinin ölümünden sonra mevcut dul maaşı sistemine kıyasla ayda yaklaşık 765 avro daha az gelir elde edecekti.

Bu hesaplama, belirli koşullara dayanan örnek bir karşılaştırma. Gerçek hayatta dul maaşının tutarı, hayatta kalan kişinin diğer gelirlerine ve ilgili yasal koşullara göre değişebiliyor. Ayrıca hesaplamadaki tutarlar brüt emekli maaşlarını ifade ediyor.

Yeni sistem neden yine de savunuluyor?

Alman Ekonomik Araştırmalar Enstitüsünden (DIW) emeklilik uzmanı Peter Haan, Verdi'nin hesaplamasının bazı çiftler açısından gerçek bir dezavantajı gösterdiğini kabul ediyor.

Ancak buna rağmen Rentensplitting sisteminin daha doğru bir yaklaşım olduğunu düşünüyor.

Haan'a göre mevcut dul maaşı uygulaması, bazı durumlarda daha düşük gelirli eşin çalışma hayatına katılmasını ekonomik açıdan daha az cazip hâle getirebiliyor.

Emeklilik haklarının eşit paylaşılması ise her iki eşin de kendi emeklilik güvencesini oluşturmasını teşvik edebilir.

Sistemin başka avantajları da bulunuyor.

Örneğin Almanya'da dul maaşı alan bir kişi yeniden evlenirse bu maaşı kural olarak kaybediyor.

Rentensplitting yoluyla kazanılan emeklilik hakları ise kişi yeniden evlense bile korunuyor.

Ayrıca kişinin kendi geliri yüksek olduğunda dul maaşından kesinti yapılabiliyor. Buna karşılık Rentensplitting kapsamında kazanılan emeklilik hakları, kişinin diğer gelirleri nedeniyle azaltılmıyor.

Bu nedenle iki sistemden hangisinin daha avantajlı olduğu, çiftlerin gelir durumuna ve yaşam koşullarına göre değişebiliyor.

Dul maaşının yıllık maliyeti 50 milyar avro

Dul maaşına yönelik reform çağrılarının arkasında emeklilik sisteminin mali durumu da bulunuyor.

Ekonomi uzmanı Martin Werding'e göre Almanya'da dul ve dul erkek aylıkları için yılda yaklaşık 50 milyar avro harcanıyor.

Bu miktar, emeklilik sisteminin toplam giderlerinin yaklaşık sekizde birine karşılık geliyor.

Werding, bu büyüklükteki bir harcamanın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

DIW uzmanı Haan da emeklilik sisteminde yapılacak reformlardan sağlanabilecek tasarrufların başka alanlarda kullanılabileceğini belirtiyor.

Ancak zorunlu Rentensplitting uygulamasının ne kadar tasarruf sağlayacağı ve bunun emeklilere nasıl yansıtılacağı henüz belli değil.

Dul maaşı alanların yüzde 85'i kadın

Alman Emeklilik Sigortası Kurumunun verilerine göre 2025 yılı sonunda Almanya'da yaklaşık 5,11 milyon dul maaşı ödemesi yapılıyordu.

Bu ödemelerin yaklaşık 4,35 milyonu kadınlara, 762 bini ise erkeklere yapılıyordu.

Başka bir ifadeyle dul maaşı ödemelerinin yaklaşık yüzde 85'i kadınlara yönelikti.

Bu dağılımın en önemli nedenlerinden biri, kadınların geçmişte iş gücü piyasasına daha düşük oranlarda katılması.

Özellikle çocuk bakımı ve aile sorumlulukları nedeniyle birçok kadın yıllarca çalışamadı veya yarı zamanlı çalıştı.

Bu nedenle kendi emeklilik hakları sınırlı kalan çok sayıda kadın bulunuyor.

Dul maaşı da bu kişiler için eşlerinin ölümünden sonra önemli bir gelir güvencesi sağlıyor.

Uzmanlara göre yapılacak bir reformda yalnızca gelecekteki çalışma hayatı koşulları değil, geçmişte kazanılmış emeklilik hakları da dikkate alınmalı.

Dul maaşı gerçekten kaldırılacak mı?

Almanya'da dul maaşının kaldırılması konusunda henüz alınmış bir hükûmet kararı bulunmuyor.

Emeklilik Komisyonu da bu konuda ortak ve kesin bir reform önerisi sunamadı.

Komisyonun değerlendirmesine göre dul maaşı sisteminin değiştirilmesi karmaşık bir konu. Olası sonuçların ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekiyor.

Tartışmanın merkezinde ise iki farklı yaklaşım var.

Dul maaşının korunmasını savunanlar, özellikle düşük emekli maaşına sahip kadınların eşlerini kaybettiklerinde yoksulluk riskiyle karşılaşabileceğini belirtiyor.

Rentensplitting sistemini destekleyenler ise evlilik boyunca kazanılan emeklilik haklarının daha dengeli paylaşılmasının uzun vadede daha adil sonuçlar doğuracağını düşünüyor.

Verdi sendikasının örnek hesabı, tartışmanın neden bu kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Çünkü yeni sistemde eşler hayattayken toplam emeklilik geliri değişmese de eşlerden birinin ölümünün ardından hayatta kalan kişinin geliri ciddi biçimde azalabiliyor.

Güncel emeklilik puanı üzerinden yapılan hesaplamada bu fark aylık 765,36 avroya ulaşıyor.

Dolayısıyla tartışma yalnızca emeklilik sisteminin bütçesiyle ilgili değil. Eşini kaybeden milyonlarca kişinin gelecekte ne kadar gelirle geçinmek zorunda kalacağı da söz konusu.