Esrar yasasının ikinci yılında tartışma büyüyor: İşte veriler...

Almanya’da esrarın kısmi serbestleşmesinin üzerinden iki yıl geçti. Yeni ara rapor, tüketimde büyük bir kırılma yaşanmadığını ortaya koydu. Gençlerde kullanım oranı düşerken yetişkinlerde artış sürüyor. Kara piyasada gerileme işaretleri görülüyor, ancak yasal erişim kanalları hâlâ sınırlı. Tam bu tartışma sürerken, İspanya’dan gelen yeni bir araştırma da uzun süreli yoğun esrar kullanımının beyin yapısında değişikliklerle bağlantılı olabileceğine işaret etti.

Bu iki gelişme, esrar tartışmasının yalnızca suç politikası ya da kişisel özgürlük meselesi olmadığını, aynı zamanda halk sağlığı başlığı olarak da büyüdüğünü gösterdi.

Almanya’da iki yıllık bilanço

Almanya’da 1 Nisan 2024’ten bu yana yetişkinler dışarıda 25 grama, evde 50 grama kadar esrar bulundurabiliyor. Ayrıca en fazla üç kenevir bitkisi yetiştirilmesine de izin veriliyor.

Yasanın etkilerini inceleyen ikinci ara rapora göre tüketimde keskin bir sıçrama olmadı. Düzenleme öncesindeki eğilimler büyük ölçüde devam etti. Düsseldorf Üniversitesi’nden bağımlılık araştırmacısı Daniel Kotz’a göre gençlerde esrar kullananların oranı yaklaşık 2019’dan beri geriliyor. Yetişkinlerde ise kullanım yıllardır artıyor ve bu hafif yükseliş sürüyor.

Tahminlere göre Almanya’da yaklaşık 5 milyon kişi en azından ara sıra esrar kullanıyor.

Kara borsa zayıflıyor ama bitmiyor

Ara raporda kara piyasaya dair dikkat çekici bir değerlendirme de yer aldı. Tübingen Üniversitesi’nden kriminoloji profesörü Jörg Kinzig, mevcut incelemelerin kara borsada bir gerilemeye işaret ettiğini söyledi.

Bu düşüşün önemli nedenlerinden biri, çok sayıda kişinin kolay erişilen özel reçetelerle tıbbi amaçlı esrar temin etmesi oldu. Ancak burada yeni bir tartışma doğdu. Çünkü eğlence amaçlı kullanan birçok kişi de çevrim içi eczaneler üzerinden ürüne ulaşmaya başladı. Oysa bu yolun bu kadar yaygınlaşması baştan planlanan modelin parçası değildi.

Geçen yılın ekim ayında açıklama yapan Sağlık Bakanı Nina Warken, yüz yüze hekim muayenesi olmadan internetten reçete yazılmasının engelleneceğini duyurmuştu.

Yasal erişim dar kalırsa risk büyüyor

Bugün Almanya’da yasal esrara ulaşmanın yolları hâlâ sınırlı. Ürün ya kişisel yetiştiricilikten ya da üretim birliklerinden alınabiliyor. Ancak bu birliklerin sayısı az. Var olanlar da toplam talebin küçük bir bölümünü karşılayabiliyor.

Bu yüzden bazı uzmanlar, erişim daha da zorlaştırılırsa kullanıcıların yeniden kara borsaya dönebileceği uyarısında bulunuyor. Kinzig, üretim birliklerine yönelik çok sıkı şartların gevşetilmesinin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Ancak hükûmet içinde bu konuda ortak bir çizgi yok. İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, birkaç ay önce siyasetin bu alanda teşvik edici değil, engelleyici olması gerektiğini söylemişti. CDU ile CSU, yasa görüşmelerinde düzenlemenin tamamen kaldırılmasını istemişti. Bu talep kabul edilmedi. SPD ile varılan uzlaşmaya göre yasa, sonucu baştan belirlenmeden yeniden incelenecek. Nihai raporun 2028’de tamamlanması bekleniyor.

Rekor ele geçirme rakamları soru işareti yarattı

Kısmi serbestleşmeye karşı çıkanların en çok kullandığı başlıklardan biri de 2025’te Almanya’da rekor miktarda esrar ele geçirilmesi oldu. Bu durum, kara piyasanın gerçekten küçülüp küçülmediği sorusunu gündeme taşıdı.

Ara raporda bu noktaya da değinildi. Buna göre son dönemde Avrupa’nın başka ülkelerinde de ele geçirilen esrar miktarında ciddi artışlar yaşandı. Bu nedenle yalnızca Almanya’daki kısmi serbestleşmenin bu tabloyu doğrudan yarattığını söylemek güç görünüyor.

Araştırmacılar, ele geçirilen ürünlerin önemli bölümünün Kuzey Amerika ve Tayland kaynaklı olduğuna da dikkat çekti. Buna göre bu bölgelerde kurallar gevşedikçe, bazı suç ağları Avrupa pazarında kayıplarını telafi etmeye ya da üretim fazlasını başka ülkelere sürmeye çalışıyor olabilir.

İspanya’dan beyin yapısı uyarısı

Esrar tartışmasının sağlık boyutunu büyüten gelişme ise İspanya’dan geldi. The Times’ın haberine göre Fidmag Germanes Hospitalàries Araştırma Vakfı’nın yürüttüğü çalışma, uzun süreli ve yoğun esrar kullanımının beynin ön bölgesinde yapısal değişikliklerle bağlantılı olabileceğini ortaya koydu. Bulgular, Prag’daki Avrupa Psikiyatri Kongresi’nde sunuldu.

Araştırmada ortalama yaşı 31 olan 46 yetişkin incelendi. Bu kişilerin ortalama 10 yıldır esrar kullandığı, en az 5 yıldır da her gün kullanım bildirdiği aktarıldı. Katılımcıların MR görüntüleri, hayatı boyunca 10 kereden az esrar kullanan aynı sayıda kişiyle karşılaştırıldı.

Araştırmacılar, en az 5 yıl boyunca her gün esrar kullanan kişilerde beynin sağ ön orta frontal bölgesinde incelme saptadı. Bu bölge; planlama, karar alma, çalışma belleği ve yürütücü işlevlerle bağlantılı kabul ediliyor.

Karar alma ve motivasyon etkilenebilir

Araştırmanın başyazarı Ana Aquino-Servin, The Times’a yaptığı değerlendirmede yürütücü işlevlerin günlük yaşam için temel olduğunu söyledi. Aquino-Servin şöyle dedi:

Yürütücü işlevler çok karmaşık süreçlerdir. Bunların içinde planlama, karar verme ve çalışma belleği vardır.

Araştırmacıya göre düzenli kullanıcılar görevleri tamamen yapamaz hâle gelmeyebilir. Ancak beyin aynı işi yapmak için daha fazla çaba harcıyor olabilir. Aquino-Servin, motivasyon düşüşünün de ayrı bir başlık olduğunu söyledi. Ona göre bazı bulgular, esrar kullanan kişilerde işe ya da göreve başlamayı zorlaştırabilecek bir motivasyon azalmasına işaret ediyor.

Kesin sonuç değil, güçlü uyarı

Araştırmacılar yine de dikkatli bir dil kullanıyor. Çalışma, bu değişikliklerin kalıcı olduğunu kesin biçimde göstermiyor. Yapısal farkların doğrudan esrar kullanımından kaynaklanıp kaynaklanmadığı da henüz net değil. Kullanım bırakıldıktan sonra bu etkilerin geri dönüp dönmeyeceği için de daha fazla araştırma gerektiği vurgulanıyor.

Yine de çalışma, esrarın uzun vadeli etkilerinin sanıldığından daha ciddi olabileceğine dair önemli bir uyarı olarak görülüyor. Avrupa Psikiyatri Birliği Genel Sekreteri Julian Beezhold da bu tür görüntüleme çalışmalarının kamu sağlığı tartışmalarına nesnel veri sunduğunu söyledi.

Tartışma daha da derinleşecek

Ortaya çıkan tablo karmaşık. Almanya’daki veriler, kısmi serbestleşmenin tek başına kullanım patlaması yaratmadığını gösteriyor. Gençlerde düşüş sürerken yetişkinlerde artış devam ediyor. Kara piyasada zayıflama işaretleri var, ama yasal erişim hâlâ dar.

Öte yandan yeni araştırmalar, uzun süreli yoğun kullanımın beyin üzerindeki etkilerine dair soru işaretlerini büyütüyor. Bu nedenle esrar tartışması önümüzdeki dönemde yalnızca hukuk ve güvenlik başlıklarıyla değil, sağlık riskleri üzerinden de daha sert biçimde sürecek gibi görünüyor.