Gazeteciye baskın tehdidi: Basın özgürlüğü için kritik karar

Almanya'nın Hamburg kentinde, bir gazetecinin yaptığı röportajların mahkeme tarafından delil olarak istenmesi basın özgürlüğü tartışmasına dönüştü. Haftalık Die Zeit gazetesinin muhabiri Anne Kunze'nin evi ve gazetenin merkez binası için arama kararı çıkarıldı. Gazeteci, aramayı önlemek amacıyla röportaj kayıtlarını yetkililere teslim etmek zorunda kaldı. Die Zeit yönetimi ise bu uygulamanın basın özgürlüğünü ve gazetecilerin kaynaklarını koruma hakkını ihlal ettiğini savunarak yargıya başvurdu.

Bild'in haberine göre davayı Hamburg Yüksek Eyalet Mahkemesinde görev yapan 64 yaşındaki hâkim Petra Wende-Spors inceleyecek. Normalde terörizm ve casusluk gibi ağır suçlarla ilgili davalarda görev yapan Wende-Spors, şimdi gazetecilik faaliyetleri sırasında elde edilen gizli bilgilerin mahkeme tarafından alınıp alınamayacağına ilişkin önemli bir hukuki değerlendirme yapacak.

Mahkemenin bugün karar vermesi mümkün. Ancak mahkeme sözcüsü, kararın ne zaman açıklanacağı konusunda kesin bir tarih vermedi.

Gazetecinin evine ve gazete merkezine arama kararı

Tartışmanın merkezinde, Almanya'da uzun süredir gündemde olan ve 'Block davası' olarak bilinen çocuk kaçırma olayı bulunuyor.

Hamburg'da faaliyet gösteren ünlü restoran zinciri Block House'un kurucusunun torunu, 53 yaşındaki Christina Block, iki çocuğunun Danimarka'da babalarının yanından kaçırılmasını organize etmekle suçlanıyor.

Block, hakkındaki suçlamaları reddediyor. Davanın Hamburg Eyalet Mahkemesindeki duruşmaları devam ediyor.

Die Zeit muhabiri Anne Kunze ise olaydan kısa süre sonra, Ocak 2024'te Danimarka'ya giderek çocuklarla, babalarıyla ve ailenin diğer üyeleriyle görüştü. Bu görüşmeler sırasında yapılan ses kayıtlarının bir bölümü, daha sonra 'House of Block' adlı podcast yayınında kullanıldı.

Hamburg Eyalet Mahkemesi, söz konusu röportajların dava açısından önemli bilgiler içerebileceğini değerlendirdi.

Bunun üzerine davaya başkanlık eden hâkim Isabel Hildebrandt, gazetecinin evinin ve Die Zeit gazetesinin Hamburg'daki merkezinin aranması için karar çıkardı.

Polis geldi, kayıtları teslim etmek zorunda kaldılar

12 Ekim sabahı Hamburg Savcılığı ve Eyalet Kriminal Dairesi görevlileri, ellerindeki arama kararıyla harekete geçti.

Yetkililer, Die Zeit gazetesinden Block ailesiyle yapılan röportajların ses kayıtlarını ve görüşmelerle ilgili bazı belgeleri istedi.

Savcılık ayrıca röportaj yapılan kişilerle gazete arasında imzalandığı düşünülen sözleşmeleri de talep etti. Ancak Die Zeit yönetimi, böyle bir sözleşmenin bulunmadığını açıkladı.

Gazeteci Anne Kunze, arama yapılmasını önlemek amacıyla istenen kayıtları teslim etti. Gazetenin merkezinde de fiilî bir arama gerçekleştirilmedi.

Ancak Die Zeit yönetimi, bu teslimin gönüllü olmadığını belirtiyor. Gazeteye göre kayıtlar, arama tehdidi altında teslim edildi.

Die Zeit, kayıtların kullanılmasına itiraz ederek dosyaları mühürlü biçimde verdi. Böylece hukuki inceleme tamamlanmadan kayıtların dinlenmesinin önüne geçilmesi amaçlandı.

"Bu gönüllü bir teslim değildi"

Hamburg Eyalet Mahkemesi, ses kayıtlarının gazeteci tarafından gönüllü olarak teslim edildiğini savunuyor.

Ancak Die Zeit'in Genel Yayın Yönetmeni Giovanni di Lorenzo bu açıklamaya sert tepki gösterdi.

NDR'ye konuşan Di Lorenzo, yaşananları evinin kapısına gelen birinin içeri alınmadığı takdirde kapıyı kıracağını söylemesine benzetti.

Di Lorenzo, "Bu, birinin kapınıza gelip 'Beni içeri mi alacaksın, yoksa kapıyı mı kırayım?' demesi kadar gönüllüydü" ifadelerini kullandı.

Anne Kunze de Spiegel'e yaptığı açıklamada ses kayıtlarının teslim edilmesinin gönüllülükle hiçbir ilgisi olmadığını söyledi.

Gazeteciye göre kayıtları vermemesi durumunda hem evinde hem de gazetenin çalışma alanlarında arama yapılması riski bulunuyordu.

Savcı kayıtları önce dinlemek istiyor

Bild'in ulaştığı bilgilere göre teslim edilen ses kayıtları hâlen bir kasada muhafaza ediliyor.

İlk arama kararını veren hâkim Isabel Hildebrandt'ın, üst mahkemeye kayıtların mühürlü durumda bulunduğunu bildirdiği öne sürülüyor.

Ancak savcılık ile gazete arasında kayıtların incelenmesi konusunda önemli bir görüş ayrılığı var.

Bild'in incelediği bir belgeye göre Block davasında görev yapan savcı Marvin Steinberg, röportajların delil niteliğinin anlaşılabilmesi için önce içeriklerinin incelenmesi gerektiğini savunuyor.

Savcıya göre kayıtların hukuken el konulabilecek deliller arasında bulunup bulunmadığına karar verebilmek için konuşmaların ne kadar önemli olduğunu öğrenmek gerekiyor.

Die Zeit ise bunun tam tersini savunuyor. Gazete, kayıtların hukuken incelenmesine izin verilip verilmediği belirlenmeden içeriklerinin dinlenmesini istemiyor.

Böylece tartışma, basın özgürlüğünün en önemli unsurlarından biri olan gazetecilerin kaynaklarını ve gizli görüşmelerini koruma hakkına dayanıyor.

Mahkeme neden ses kayıtlarını istiyor?

Hamburg Eyalet Mahkemesi, gazetecinin elde ettiği bilgilerin Block davasında gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardımcı olabileceğini düşünüyor.

Mahkeme sözcüsü Marayke Frantzen, NDR'ye yaptığı açıklamada çocuklar ve babalarıyla yapılan görüşmelerin olaydan kısa süre sonra kaydedildiğini hatırlattı.

Frantzen'e göre bu kayıtlar, tanıkların ifadelerinin güvenilirliğini değerlendirmek açısından önemli deliller olabilir.

Mahkeme, ceza davalarında olayların bütün yönleriyle araştırılması gerektiğini ve bu nedenle ilgili delillerin incelenmesinin yargılamanın bir parçası olduğunu savunuyor.

Die Zeit gazetesi veya muhabir Anne Kunze ise Block davasında herhangi bir suçla itham edilmiyor.

Gazetecilerden tepki: Kaynaklarımız korunmalı

Die Zeit'in Genel Yayın Yönetmenleri Giovanni di Lorenzo ve Jochen Wegner, arama tehdidinin ve kayıtların alınmasının basın özgürlüğüne ciddi bir müdahale olduğunu savundu.

İki yönetici, "Basın özgürlüğünün ayrılmaz bir parçası, bağımsız gazetecilik için hayati önem taşıyan kaynakların korunmasıdır. Bu nedenle bütün hukuki imkânlarımızı kullanarak mücadele edeceğiz" açıklamasını yaptı.

Almanya Gazeteciler Birliği (DJV) Başkanı Mika Beuster de yetkililerin uygulamasına tepki gösterdi.

Beuster, gazetecilerin gerçekleştirdiği röportajların kolaylıkla ceza soruşturmalarının bir aracına dönüştürülemeyeceğini vurguladı.

Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütünün Almanya yöneticisi Christian Mihr de uygulamayı basın özgürlüğüne yönelik ciddi bir müdahale olarak değerlendirdi.

Alman Uzman Gazeteciler Birliği (DFJV) ise gazetecilerin kaynaklarını koruma hakkının yalnızca haber kaynaklarının kimliğini gizlemekten ibaret olmadığını hatırlattı. Birliğe göre gazetecilere güvenilerek anlatılan ancak yayımlanmayan bilgiler de korunmalı.

Bununla birlikte gazetecilerin kaynaklarını koruma hakkı mutlak değil. Ağır suçların aydınlatılması gibi durumlarda istisnalar uygulanabiliyor. Ancak böyle bir müdahalenin gerekli ve ölçülü olup olmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Terör davalarına bakan hâkim karar verecek

Dosyanın gönderildiği Hamburg Yüksek Eyalet Mahkemesinde görev yapan Petra Wende-Spors, Almanya'da özellikle devlet güvenliğini ilgilendiren ağır suç davalarıyla tanınıyor.

Bild'in haberine göre Wende-Spors, bu ay İran adına saldırılar hazırlamakla suçlanan iki kişinin yargılandığı davaya başkanlık etti.

Mahkeme, İran yönetimi adına Almanya'daki Yahudi kuruluşlarına ve siyasetçilere yönelik saldırılar planladıkları belirlenen iki sanığa 8 yıl 6 ay ve 4 yıl 6 ay hapis cezası verdi.

Saldırı planlarının hedefleri arasında Almanya Yahudiler Merkez Konseyi Başkanı Josef Schuster ile Almanya-İsrail Cemiyeti Başkanı Volker Beck de bulunuyordu.

Wende-Spors, 2022 yılında da Suriye'deki 'Ahrar el-Şam' adlı silahlı örgüte üye olduğu belirlenen bir kişinin yargılandığı davada görev almıştı. Sanık yaklaşık üç yıl çocuk ve gençlere özgü hapis cezasına çarptırılmıştı.

Terörizm ve devlet güvenliği davalarında görev yapan deneyimli hâkim, şimdi gazetecilerin gizli röportajlarının yargı tarafından hangi koşullarda alınabileceğine ilişkin tartışmalı bir dosyayı inceleyecek.

Karar bütün gazetecileri etkileyebilir

Hamburg Yüksek Eyalet Mahkemesinde 9 Ws 66/26 dosya numarasıyla yürütülen incelemede, röportaj kayıtlarının alınmasına ilişkin işlemlerin hukuka uygun olup olmadığı değerlendirilecek.

Mahkeme, Die Zeit'in başvurusunu haklı bulursa kayıtların alınmasına ilişkin kararın hukuki dayanağı ortadan kalkabilecek.

Aksi yönde bir karar verilirse, mahkemenin gazetecilik faaliyetleri kapsamında hazırlanmış ve henüz yayımlanmamış ses kayıtlarına erişiminin hangi koşullarda mümkün olduğu konusunda önemli bir hukuki değerlendirme ortaya çıkacak.

Die Zeit yönetimi ise gerekirse konuyu Federal Anayasa Mahkemesine taşıyacağını açıkladı.

Genel Yayın Yönetmeni Giovanni di Lorenzo, bütün hukuki yollara başvuracaklarını vurguladı.

Almanya'daki gazeteci örgütlerine göre davanın önemi, yalnızca Block ailesi hakkında hazırlanan podcast kayıtlarıyla sınırlı değil. Gazetecilerle konuşan insanların, anlattıkları bilgilerin daha sonra kendi iradeleri dışında devlet kurumlarına verilebileceği endişesi taşıması, haberciliği de olumsuz etkileyebilir.

Hamburg Yüksek Eyalet Mahkemesinin vereceği karar, ceza davalarında delil toplama yetkisi ile basın özgürlüğü arasındaki sınırların belirlenmesi açısından önem taşıyor.