Merz Berlin'deki kamulaştırma planına federal yasak hazırlıyor

Berlin seçimlerinde Sol Parti'nin birinci çıkmasının ardından büyük konut şirketlerinin geleceği Almanya'nın en sıcak siyasi tartışmalarından biri hâline geldi. Başbakan Friedrich Merz, eyaletlerin özel konut şirketlerini 'toplumsallaştırmasını' engelleyecek federal bir yasa hazırladıklarını açıkladı.

Tagesschau'nun haberine göre Merz, Adalet ve İçişleri bakanlıkları arasında ilk yasa taslaklarının görüşülmeye başlandığını söyledi. Başbakan, düzenlemenin hızlı biçimde sonuçlandırılmasını istedi.

Tartışmanın merkezinde Berlin'deki büyük özel konut şirketlerinin on binlerce dairesinin tazminat karşılığında kamu mülkiyetine geçirilmesi bulunuyor.

Merz "özel mülkiyet kamulaştırılmayacak" mesajı vermek istiyor

Merz, Almanya'nın uluslararası yatırımcılara özel mülkiyetin güvende olduğu yönünde açık mesaj vermesi gerektiğini savundu.

Başbakan, Berlin'deki planların hem Almanya içinde hem de uluslararası yatırımcılar açısından olumsuz sonuç doğurduğu görüşünde.

Merz, Sol Parti'nin planı uygulamaya devam edeceğini düşündüğünü ancak Berlin'in gerekli tazminatı karşılayamayacağını savundu.

Federal hükûmette CDU/CSU ile SPD, temmuz ayında eyaletlerin özel kiralık konut stoklarını toplumsallaştırma yoluyla kamu mülkiyetine geçirmesini federal yasayla engelleme konusunda prensipte anlaşmıştı.

Sol Parti geri adım atmıyor

Sol Parti ise Berlin'deki planından vazgeçmeyeceğini açıkladı.

Partinin eş genel başkanı Ines Schwerdtner, tartışmanın temelinde konutların yeniden daha fazla kamu kontrolüne alınması gerektiği düşüncesinin bulunduğunu söyledi. Schwerdtner, Berlin'deki yüksek kira fiyatları karşısında bu tartışmanın meşru olduğunu savundu.

Berlin'de Sol Parti'nin başbakan adayı Elif Eralp de 2021'de yapılan halk oylamasını hatırlattı.

Eralp, "Berlinliler büyük gayrimenkul şirketlerinin toplumsallaştırılması yönünde karar verdi" dedi.

Eralp olası koalisyon görüşmelerinde tavizlerin kaçınılmaz olacağını da kabul etti.

Berlin halkı 2021'de 'evet' demişti

Berlin'de 26 Eylül 2021'de yapılan halk oylamasında seçmenlerin yüzde 57,6'sı büyük konut şirketlerinin sahip olduğu dairelerin kamu mülkiyetine geçirilmesi yönünde oy kullandı.

Oylama doğrudan uygulanması zorunlu bir yasa niteliğinde değildi. Berlin yönetimine bu yönde bir düzenleme hazırlanması çağrısı yapıyordu.

Daha sonra oluşturulan uzman komisyonu, büyük konut şirketlerinin toplumsallaştırılmasının Alman Anayasası'nın 15'inci maddesi kapsamında prensip olarak mümkün olabileceği sonucuna vardı.

Ancak uygulamanın kapsamı, ödenecek tazminat ve hazırlanacak yasanın ayrıntıları konusunda çok sayıda hukuki sorun bulunuyor.

Yaklaşık 240 bin konut etkilenebilir

Tagesschau'nun aktardığı tahminlere göre plan uygulanırsa yaklaşık 240 bin özel kiralık konut Berlin eyaletinin kontrolüne geçebilir.

Böyle bir durumda kentte kamuya ait konutların toplam konut stokundaki payının yaklaşık yüzde 20'den yüzde 30'un üzerine çıkabileceği hesaplanıyor.

Sol Parti, kamuya ait şirketlerde kiraların özel şirketlere göre ortalama olarak daha düşük olduğunu belirterek bu adımın Berlin genelindeki kira seviyeleri üzerinde de aşağı yönlü baskı oluşturabileceğini savunuyor.

Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise şirketlere ödenecek tazminatın miktarına ve kamuya devredilen konutların nasıl yönetileceğine bağlı.

Adalet Bakanı yasağa mesafeli

Merz'in hazırlığını açıkladığı federal yasa konusunda koalisyon içinde de görüş ayrılıkları bulunuyor.

SPD'li Federal Adalet Bakanı Stefanie Hubig, eyaletlerin toplumsallaştırma yetkisinin genel bir federal yasayla tamamen ortadan kaldırılmasına ilişkin hukuki çekincelerini daha önce dile getirmişti.

Bazı anayasa hukukçuları da federal hükûmetin böyle kapsamlı bir yasak getirip getiremeyeceğinin tartışmalı olduğunu belirtiyor.

Çünkü Alman Anayasası'nın 15'inci maddesi; toprak, doğal kaynaklar ve üretim araçlarının belirli koşullarda tazminat karşılığında kamu mülkiyetine veya başka bir ortak ekonomik yapıya geçirilmesine imkân tanıyor.

Bu nedenle Merz'in planladığı federal düzenlemenin kabul edilmesi hâlinde anayasal tartışmanın yargıya taşınması ihtimali bulunuyor.

Bankalar yatırım ve kredi uyarısı yaptı

Alman bankacılık sektörü ise Berlin'deki toplumsallaştırma planına karşı çıkıyor.

Alman bankacılık kuruluşlarını temsil eden Deutsche Kreditwirtschaft, büyük konut şirketlerinin kamuya geçirilmesinin yeni konut üretmeyeceğini, buna karşılık Berlin bütçesine milyarlarca avroluk yük getirebileceğini savundu.

Kuruluş, tartışmanın bile yatırımcıları uzaklaştırabileceğini ve Almanya'nın yatırım ortamına zarar verebileceğini öne sürdü.

Bankaların bir başka endişesi de mevcut konut kredileriyle ilgili. Toplumsallaştırma sırasında konutlar üzerindeki bazı ipotek ve teminatların durumunun değişmesi hâlinde bankaların risklerinin artabileceği belirtiliyor.

Bankacılık sektörü bunun gelecekte gayrimenkul kredilerinin daha pahalı hâle gelmesine yol açabileceğini savunuyor.

Seçim sonrası ilk büyük siyasi kavga

Tartışma, Sol Parti'nin Berlin seçimlerinde birinci çıkmasının hemen ardından yeniden alevlendi.

Sol Parti, 2021'deki halk oylamasının uygulanmasını yeni Berlin hükûmeti için temel taleplerinden biri hâline getirirken Merz hükûmeti tam tersine bu seçeneği federal yasayla tamamen ortadan kaldırmak istiyor.

Ancak şu aşamada Berlin'deki büyük konut şirketlerinin kamulaştırılmasına ilişkin yürürlüğe girmiş bir yasa bulunmadığı gibi, Merz'in açıkladığı federal yasak da henüz taslak aşamasında.

Önümüzdeki süreçte hem Berlin'deki koalisyon görüşmeleri hem de federal hükûmetin hazırlayacağı yasa, Almanya'daki konut ve mülkiyet tartışmasının yönünü belirleyecek.