Münih’te küresel düzen tartışması: Merz’den ABD’ye mesaj, İran gündemde

Almanya’da düzenlenen Münih Güvenlik Konferansı üç gün sürecek yoğun temaslarla başladı. Bu yılki tema, küresel düzenin aşınmasına gönderme yapan ‘Under Destruction’ olarak belirlendi.

Konferansı Almanya Başbakanı Friedrich Merz açtı. Merz, dünya düzeninin köklü biçimde değiştiğini söyledi. “Büyük güçler çağında özgürlüğümüz artık kendiliğinden var olan bir şey değil. Tehlike altında” dedi.

“ABD’nin liderliği tartışmalı”

Merz, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısının ve Çin’in artan askerî iddiasının küresel dengeleri değiştirdiğini vurguladı. “ABD’nin liderlik iddiası tartışmalı, belki de artık kaybedildi” sözleriyle Washington’a açık mesaj verdi.

Kurallara dayalı uluslararası düzenin zayıfladığını belirten Merz, Avrupa’nın daha bağımsız hareket etmesi gerektiğini söyledi. “Bu dünyaya teslim değiliz. Yeni kapılar açacağız” dedi. Avrupa’nın askerî kapasitesini artırması ve siyasi birlik içinde hareket etmesi çağrısında bulundu.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Avrupa’nın jeopolitik bir güç hâline gelmesi gerektiğini ifade etti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Münih’te yaptığı konuşmada Avrupa’nın ABD için önemli olduğunu söyledi. Ancak yeni bir dünya düzeninin şekillendiğini vurguladı. Geçen yıl Avrupa’ya yöneltilen sert eleştirilerin tonunun düşmesi dikkat çekti.

AfD’den NATO çıkışı

Konferansa 2021’den bu yana ilk kez davet edilen AfD de tartışma yarattı. Partinin savunma politikası sözcüsü Rüdiger Lucassen, Almanya’nın NATO’nun kuzeydoğu kanadında askerî yükün ana bölümünü üstlenmesini istedi.

Lucassen, Bundeswehr için dört ek kara tümeni ve iki helikopter filosu kurulmasını önerdi. Uzun menzilli yeni silah sistemleri ve bir kruvazör filosu çağrısı yaptı. Avrupa ordusu fikrine karşı olduklarını, ancak güçlü bir Avrupa ittifakı istediklerini söyledi.

Bu çıkış, Almanya’nın NATO içindeki rolü ve savunma harcamaları konusunda yeni bir tartışma başlattı.

İran gündemi öne çıktı

Konferansın ikinci gününde İran başlığı dikkat çekti. Son İran şahının oğlu Rıza Pehlevi, İran muhalefeti adına konuştu.

Pehlevi, olası bir siyasi liderlik rolünü tamamen reddetmedi. “Eğer İran sokaklarında göstericiler adımı haykırıyorsa, geri mi çekileyim?” dedi. Rejimi ağır insan hakları ihlalleriyle suçladı. Din ile siyasetin ayrılması gerektiğini savundu ve laik bir demokrasi çağrısı yaptı.

Organizatörlere göre konferansın ardından Münih’te yaklaşık 100 bin İranlının gösteri yapması bekleniyor.

Berlin’den dayanışma mesajı

Münih’te İran tartışılırken Berlin’de sembolik bir destek verildi. Brandenburg Kapısı, İran bayrağının renkleriyle aydınlatıldı. ‘Freedom for Iran | Woman Life Freedom’ (İran İçin Özgürlük | Kadın Yaşam Özgürlük) mesajı yansıtıldı.

Berlin Eyalet Hükûmeti, İran’daki protestocularla dayanışma çağrısı yaptı. Yetkililer, rejimin şiddeti durdurması gerektiğini vurguladı.

Ukrayna ve yeni güç dengeleri

Konferansta Ukrayna savaşı da geniş yer buldu. Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius ile Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrij Sybiha’nın katıldığı panelde savaşın seyri ele alındı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodomir Zelenski’nin Ewald-von-Kleist Ödülü’nü alması bekleniyor.

Münih’teki temaslar, hem ABD-Avrupa ilişkilerinin geleceği hem de İran’daki gelişmeler açısından belirleyici bir döneme işaret ediyor. Avrupa’nın savunma ve dış politikada nasıl bir yol izleyeceği önümüzdeki aylarda netleşecek.