Belçika’da durdurulan göçmenleri ne bekliyor?

Belçika’da kamyonlarla ya da küçük botlarla İngiltere’ye geçmeye çalışan göçmenler yakalandığında süreç, yakalandıkları yere göre başlıyor. Kum tepelerinde, sahilde ya da sokakta durdurulanlar ilgili polis bölgesine götürülüyor. Denizde tespit edilenler ise bazı durumlarda Fransız sularına yönlendiriliyor. Belçika kıyısında tehlike oluşursa, deniz polisi müdahale edip insanları karaya çıkarıyor. Sonrasında polis merkezi ve göç idaresi devreye giriyor.

İlk adım kimlik tespiti

Yetkililer, karaya çıkarılan ya da gözaltına alınan kişilerin çoğunun yanında kimlik belgesi bulunmadığını belirtiyor. Bu yüzden önce fotoğrafları çekiliyor, parmak izleri alınıyor ve bilgiler Avrupa veri tabanlarına giriliyor. Amaç, kişinin başka bir Avrupa ülkesinde daha önce iltica başvurusu yapıp yapmadığını ya da daha önce kayıt altına alınıp alınmadığını anlamak. Bu aşama, devletlerin insanı önce bir dosyaya dönüştüren standart prosedürü olarak işliyor.

Batı kıyısı polisinden Christiaan De Ridder, “Genelde kimlikleri yanlarında olmuyor. Bu yüzden fotoğraf ve parmak izi alıyoruz” dedi. De Ridder, son dönemde Belçika Göç Dairesi’nin de bu işlemlerde polise destek verdiğini söyledi.

Kararı 24 saat içinde göç idaresi veriyor

Göçmenlerin akıbetine sonunda Belçika Göç Dairesi karar veriyor. Kurumun, kişi yakalandıktan sonra 24 saat içinde nasıl bir işlem yapılacağına karar verme süresi bulunuyor. Kuruma göre belirleyici unsur, kişinin kimliğinin net biçimde tespit edilmesi.

Göç Dairesi sözcüsü Paulien Blondeel, “Kimlik tespiti çok önemli; her şey burada başlıyor” dedi. Blondeel, geçerli oturma izni olanların serbest bırakıldığını, ancak bunun göçmenler arasında nadir görüldüğünü söyledi.

Kim serbest bırakılıyor, kim kapalı merkeze gönderiliyor?

Yasal oturum hakkı bulunmayan kişilere ülkeyi terk etme talimatı veriliyor. Kural olarak önce kişinin kendi isteğiyle ayrılması bekleniyor. Ancak yetkililer, yeniden kaçma ya da tekrar Manş Denizi’ni geçmeye çalışma riski gördüklerinde kişiyi kapalı merkeze alma kararı verebiliyor. Belçika’da bu amaçla kullanılan altı kapalı merkez bulunuyor.

Blondeel, “Bir kişinin saklanma ya da yeniden geçiş denemesi yapma riski varsa onu kapalı merkeze alma kararı verebiliyoruz” dedi. Aynı yetkili, bu merkezlerden sonra zorla geri gönderme sürecinin başlatıldığını, bunun ya kişinin geldiği ülkeye ya da daha önce kayıtlı olduğu başka bir Avrupa ülkesine yapılabildiğini anlattı.

Avrupa kuralı: İlk başvuru yapılan ülke sorumlu

Avrupa Birliği kurallarına göre, bir sığınmacının parmak izini verdiği ve ilk iltica başvurusunu yaptığı ülke o kişiden sorumlu sayılıyor. Bu nedenle Belçika, sistemde kişinin Almanya ya da Fransa’da daha önce başvuru yaptığını görürse, sorumluluğun o ülkede kaldığını kabul ediyor. Başvuru o ülkede reddedilmiş olsa bile bu kural değişmeyebiliyor.

Blondeel, “İkincil göç çok yaygın. Sistemde bir kişinin Almanya veya Fransa’da iltica başvurusu yaptığını görürsek, aslında sorumluluk o ülkelerde kalıyor” dedi. Ancak her dosyanın ayrı değerlendirildiğini, herkes için geçerli tek bir otomatik kural olmadığını da ekledi.

Köken ülke belli değilse süreç uzuyor

Yetkililere göre herkes kimlik tespiti sürecine tam iş birliğiyle katılmıyor. Göç Dairesi, bunun anlaşılır bir durum olduğunu çünkü insanların geri dönmek istemediğini söylüyor. Kişinin kim olduğunun ve hangi ülkenin onu geri kabul edeceğinin kesinleşmesi gerekiyor. Bunun için büyükelçiliklerle temas kuruluyor, parmak izleri inceleniyor, ulusal kayıtlar kontrol ediliyor ve bazen mülakat yapılıyor. Bu süreç uzun sürebiliyor.

“Serbest bırakılıyorsa bunun anlamı var mı?”

Belçika Göç Dairesi’ne göre var. Kurum, bir kişi ilk kez yakalandığında kimlik tespit sürecinin başlatıldığını, kişi ikinci ya da üçüncü kez yakalandığında ise dosyada daha fazla bilgi bulunduğunu savunuyor. Buna göre her yakalama, gelecekteki iade ya da sevk işlemleri için idarenin elini güçlendiriyor.

Polis ise aynı ölçüde iyimser değil. De Ridder, “Bu zor bir mesele. İdari süreç personelimiz üzerinde çok büyük bir iş yükü yaratıyor ve çoğu zaman da nankör koşullarda yürütülüyor” dedi. Böylece aynı mekanizma, bir tarafta ‘takip edilebilirlik’ olarak savunulurken diğer tarafta polis için bitmeyen bir bürokratik döngü olarak tarif ediliyor.

Neden Belçika’da iltica başvurusu yapmıyorlar?

Belçika makamları, her yabancının ülkede iltica başvurusu yapma hakkı bulunduğunu söylüyor. Ancak yetkililere göre Belçika, bu göçmenlerin gözünde nihai varış noktası değil. Bazıları zaten başka bir Avrupa ülkesinde başvuru yapmış oluyor. Bazıları ise yaşam koşullarının Birleşik Krallık’ta daha iyi olacağına inanıyor.

Polisle karşılaşınca nasıl tepki veriyorlar?

Batı kıyısı polisinin aktardığına göre, yakalanan göçmenler çoğu zaman sakin kalıyor. Çünkü temel amaçları dikkat çekmeden ve mümkün olduğunca hızlı biçimde Birleşik Krallık’a ulaşmak. Ancak polis, Fransa tarafında daha sert tepkiler görüldüğünü, zaman zaman polis gücünü başka yere çekmek için olay çıkarıldığını da öne sürüyor. Belçika’da ise bu durumun henüz aynı ölçüde görülmediği belirtiliyor.

Yani mesele yalnızca bir ‘sınır güvenliği’ konusu değil. İngiltere’ye ulaşmaya çalışan insanlar, her durdurulduklarında yeniden bir idari işleme, bir veri tabanına ve bir geri gönderme hesabına bağlanıyor. Devlet açısından bu bir prosedür. Göçmen açısından ise çoğu zaman aynı yolu yeniden denemek zorunda bırakan bir bekleme döngüsü.