ABD ile İran anlaşmaya yaklaştı

ABD ile İran arasında savaşı bitirmeye yönelik diplomasi trafiğinde kritik aşamaya gelindi. Axios’un ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre, iki ülkenin müzakerecileri çerçeve anlaşma için ön uzlaşmaya vardı.

Ancak anlaşmanın yürürlüğe girmesi için ABD Başkanı Donald Trump’ın onayı gerekiyor. İran tarafı ise metnin henüz tamamlanmadığını ve resmen doğrulanmadığını duyurdu.

Trump karar için süre istedi

Axios’a göre anlaşmanın koşulları salı gününe kadar büyük ölçüde şekillendi. Buna rağmen her iki tarafın da siyasi liderlikten onay alması gerekiyor.

Haberde, Trump’ın metni kabul edip etmeyeceğine karar vermek için birkaç gün süre istediği aktarıldı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada mevcut ateşkesin uzatılmasına ilişkin görüşmelerde ‘çok ilerleme sağlandığını’ söyledi. Vance, “Umarız daha fazla ilerleme kaydederiz ve başkan anlaşmayı onaylayabilir” dedi.

Ancak Vance, sürecin henüz tamamlanmadığını da vurguladı. Başkanın ne zaman imza atacağını ya da atıp atmayacağını öngörmenin zor olduğunu belirtti.

İran: Metin henüz tamamlanmadı

İran tarafı ise daha temkinli bir açıklama yaptı. Devrim Muhafızları’na yakın Tasnim haber ajansı, müzakere heyetine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde anlaşmanın henüz tamamlanmadığını bildirdi.

Aynı kaynağa göre Tahran, Pakistanlı arabulucuya metnin hazır olduğu yönünde bir bilgi vermedi. Taslak tamamlandığında hem arabulucunun hem de kamuoyunun bilgilendirileceği belirtildi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de ön anlaşma haberlerini doğrulamadı. Bessent, bunun ABD Başkanı’nın vereceği bir karar olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı yeniden açılabilir

Axios’a göre Trump’ın onay vermesi hâlinde çerçeve anlaşma, ateşkesin uzatılmasını ve İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin başlamasını içerecek.

Anlaşmanın 60 günlük bir süreyi kapsaması bekleniyor. Metinde Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişinin serbest ve ücretsize yakın biçimde sağlanması da yer alıyor.

Ayrıca ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması, İran’ın ise 30 gün içinde boğazdaki mayınları temizlemesi öngörülüyor.

Nükleer program masaya gelecek

Habere göre İran, ilke olarak nükleer silah peşinde olmayacağını taahhüt edecek. Bu, Trump’ın uzun süredir dile getirdiği temel taleplerden biri.

Buna karşılık ABD, yaptırımların hafifletilmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması konularını müzakere etmeyi kabul edecek.

Daha kapsamlı nükleer görüşmelerde ise İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun ne olacağı ele alınacak. Trump, ABD’nin bu uranyumu kendi denetimi altına almak istediğini birkaç kez söylemişti.

Ateşkes kırılgan

ABD ile İran arasında 8 Nisan’dan bu yana ateşkes yürürlükte. Ancak sahadaki durum oldukça kırılgan.

Ateşkese ve süren müzakerelere rağmen ABD ordusu son günlerde İran’daki bazı hedeflere saldırdı. Hedef alınan noktalar arasında İran’a ait füze mevzileri ve gemiler bulundu.

ABD ordusu bu saldırıları ‘meşru müdafaa önlemleri’ olarak nitelendirdi.

Uçak düşürüldü iddiası reddedildi

ABD, İran devlet televizyonunun Amerikan uçağı düşürüldüğüne ilişkin haberini reddetti.

İran devlet televizyonu, yerel bir yetkiliye dayandırdığı haberinde Buşehr yakınlarında bir ABD uçağının vurulduğunu öne sürmüştü. ABD’li bir yetkili ise bölgede herhangi bir Amerikan uçağının düşürülmediğini söyledi.

Müzakereler baskı altında

Son saldırılar, savaşı bitirmeye dönük zorlu diplomasi sürecini daha da kırılgan hâle getirdi.

Trump, çarşamba günü Beyaz Saray’daki kabine toplantısında İran’ın son teklifinden memnun olmadığını söylemişti. Başkan, anlaşma sağlanmazsa ABD’nin ‘bu işi bitirmek zorunda kalacağını’ ifade etmişti.

İran Devrim Muhafızları da aynı gün ABD ve İsrail’e karşı savaşmaya hazır olduklarını duyurmuştu.

Geçen hafta Trump, İran savaşını bitirme çabalarında ilerleme sağlandığını savunmuştu. Sosyal medya hesabından bir barış anlaşmasına ilişkin mutabakat metninin büyük ölçüde müzakere edildiğini yazmıştı.

İran’ın Fars haber ajansı ise bu açıklamaya karşı çıkarak Trump’ın iddiasının ‘gerçeklikle bağdaşmadığını’ bildirmişti.

Süreçte son söz henüz söylenmedi

Diplomatik temaslar, savaşın sona erdirilmesi için en somut aşamalardan birine işaret ediyor. Ancak hem Washington hem de Tahran’daki nihai siyasi karar alınmadan anlaşmanın yürürlüğe girmesi mümkün görünmüyor.

Bu nedenle Hürmüz Boğazı, yaptırımlar, İran’ın nükleer programı ve ateşkesin geleceği önümüzdeki günlerde müzakerelerin en kritik başlıkları olmaya devam edecek.