İnsanlar yürürken sola sapıyor: Bilim insanları nedeni çözemedi

Bilim insanları, insanların yürürken farkında olmadan sola yönelme eğilimi gösterdiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre insanlar müze, market ya da boş bir oda gibi kapalı alanlarda serbest bırakıldığında çoğu zaman saat yönünün tersine hareket ediyor.

İspanya’daki Navarra Üniversitesi’nden Dr. Iñaki Echeverría Huarte, “Birinden sadece yürümeye başlamasını istediğinizde, şaşırtıcı biçimde saat yönünün tersine kayma ihtimali yüksek oluyor” dedi.

Pandemi deneyinde fark edildi

Araştırmanın çıkış noktası pandemi dönemine dayanıyor. Bilim insanları, insanların aynı alanda güvenli mesafeyi koruyarak nasıl hareket ettiğini incelemek için deneyler yaptı.

Görüntüler incelendiğinde araştırmacılar beklenmedik bir durum fark etti. Kalabalıklar büyük ölçüde saat yönünün tersine yürüyordu.

Bu gözlem daha sonra ayrı bir araştırmaya dönüştü.

Japonya’da da aynı sonuç çıktı

Bilim insanları, bireyler ve küçük gruplar üzerinde kapalı alanlarda yeni deneyler yaptı. Sonuç değişmedi. İnsanlar tekrar tekrar sola dönme ve saat yönünün tersine yürüme eğilimi gösterdi.

Araştırmacılar bunun kültürel bir alışkanlık olup olmadığını da merak etti. Bu nedenle Tokyo Üniversitesi’nden Dr. Claudio Feliciani ile çalışıldı.

Japonya’daki deneylerde de aynı sonuç elde edildi.

Sağ el, sağ ayak ya da baskın göz fark etmedi

Araştırmada katılımcıların sağ elini, sağ ayağını ya da sağ gözünü daha baskın kullanıp kullanmadığı da dikkate alındı.

Buna rağmen sonuç değişmedi. Eğilim hem kadınlarda hem erkeklerde görüldü.

Tek belirgin fark çocuklarda ortaya çıktı. Çocuklarda sola yönelme eğiliminin daha güçlü olduğu gözlendi.

“Kesin mekanizma hâlâ açık soru”

Araştırma Nature Communications dergisinde yayımlandı. Ancak bilim insanları bu eğilimin neden ortaya çıktığını henüz kesin olarak bilmiyor.

Echeverría Huarte, her insanın çok küçük de olsa bir tarafa yönelme eğilimi taşıdığını söyledi. Ona göre birçok kişi aynı alanda yürüdüğünde bu küçük eğilimler birleşiyor ve kalabalıkta saat yönünün tersine bir akış oluşuyor.

Araştırmacı, “Birkaç fikri test ettik ama eğilim inatla ortaya çıkmaya devam etti. Bu yüzden kesin mekanizma hâlâ açık bir soru” dedi.

Sanal gerçeklikte de denendi

Bilim insanları, nedeni anlamak için sanal gerçeklik deneyleri de yaptı. Bazı deneylerde katılımcılardan bir bacakları kırıkmış gibi davranmaları istendi.

Ama sonuçlar yine eğilimin sürdüğünü gösterdi.

Araştırma ekibinde bazı kişiler, şaka yollu bu etkinin Avustralya’da tersine dönebileceğini ya da Dünya’nın dönüşüyle ilgili Coriolis etkisinin rol oynayabileceğini bile tartıştı. Ancak araştırmacılar bu açıklamaların bilimsel olarak kanıtlanmadığını vurguluyor.

Hayvanlarda da benzer eğilim var

Sola dönme eğilimi yalnızca insanlarda görülmüyor. Bristol’de yapılan başka çalışmalarda kaya karıncalarının da bilmedikleri yuvaları keşfederken sola dönme eğilimi gösterdiği ortaya kondu.

Bilim insanları, bu tür davranışların beyin, duyular ve kas koordinasyonu arasındaki küçük asimetrilerle ilişkili olabileceğini düşünüyor.

Kalabalık yönetiminde işe yarayabilir

Araştırmacılara göre bu bulgu, kalabalık hareketlerini anlamak açısından önemli olabilir.

İnsanların doğal yönelme eğilimini bilmek, tahliye simülasyonlarını daha gerçekçi hâle getirebilir. Müze, market, tren istasyonu ve büyük etkinlik alanlarının tasarımında da bu bilgi kullanılabilir.

Atletizmde de benzer yön tercihi var

Modern Olimpiyatların ilkinde, 1896’da atletler pistte saat yönünde koşuyordu. Ancak bu uygulama 1913’te değiştirildi. Çünkü çoğu sporcu bu yönü “doğal olmayan” bir koşu yönü olarak görüyordu.

Bugün atletizmde koşular saat yönünün tersine yapılıyor.

Cardiff Metropolitan Üniversitesi’nden Prof. Gareth Irwin’e göre bu durum, nüfusun çoğunda sağ bacağın baskın olmasıyla bağlantılı olabilir.

Irwin, saat yönünün tersine koşmanın virajlarda vücudun sağ tarafına daha fazla iç kuvvet yüklediğini belirtti.

Market düzeni de etkileniyor

Irwin’e göre yön tercihi yalnızca sporda değil, günlük yaşam alanlarında da etkili olabilir.

Marketlerin tasarımı, müşterilerin hangi yöne yürümeye yönlendirileceği ve alışveriş rotalarının nasıl kurulacağı da bu tür davranış kalıplarından etkileniyor.

Araştırma, basit bir yürüme alışkanlığı gibi görünen davranışın insan algısı, beden dengesi ve kalabalık hareketleri hakkında daha geniş sorular doğurduğunu gösteriyor.