Telefonu bozulanlar dikkat! Garanti sonrası tamir hakkı başladı

Avrupa Birliği’nde elektronik cihazların çöpe atılması yerine tamir edilmesini teşvik eden yeni kurallar yürürlüğe girdi.

NU.nl’nin haberine göre tüketiciler, yasal garanti süresi sona erdikten sonra da bazı elektronik ürünlerin tamir edilmesini üreticiden isteyebilecek.

Üreticiler, yedek parçaları uzun süre erişilebilir tutmak ve onarım için gerekli bilgileri paylaşmak zorunda olacak. Şirketler ayrıca tamiri gereksiz biçimde zorlaştıramayacak veya aşırı pahalı hâle getiremeyecek.

Düzenleme, hızla büyüyen elektronik atık miktarını azaltmayı amaçlıyor.

Tamir edilirse garanti bir yıl uzayacak

Yeni kurallar, ürünün garanti süresi içindeki tüketici haklarını da genişletiyor.

Tamir masrafı, ürünü yenisiyle değiştirmekten daha düşük veya aynı düzeydeyse satıcı öncelikle onarım seçeneğini sunmak zorunda olacak.

Başarılı biçimde tamir edilen ürünün garanti süresi bir yıl uzayacak. Tüketiciye, onarım tamamlanana kadar geçici bir cihaz verilmesi de gerekecek.

Ürünlerin ne kadar kolay tamir edilebildiğini gösteren bir “onarılabilirlik puanı” taşıması planlanıyor. Şirketler, tamir işlemlerine ilişkin kılavuzları da yayımlayacak.

Tek bir parça bozulunca cihaz çöpe gidiyor

Akıllı telefonlar, dizüstü bilgisayarlar ve çamaşır makineleri bakır ve lityum gibi sınırlı kaynaklardan elde edilen maddeler içeriyor.

Buna rağmen elektronik ürünler, dünyada en hızlı büyüyen atık türlerinden biri olarak gösteriliyor.

1990’lı yıllardaki cep telefonları kullanıcılar tarafından kolayca sökülebiliyordu. Günümüzde ise birçok cihaz yapıştırılarak kapatılıyor. Bu nedenle yalnızca bataryanın bozulması bile tüm cihazın çöpe atılmasına yol açabiliyor.

“İnsanlar yenisini almaya alıştı”

Sürdürülebilir tüketici davranışları uzmanı Profesör Ruth Mugge, düzenlemenin tek başına yeterli olmayabileceğini düşünüyor.

Mugge’ye göre insanlar, bozulan bir ürünü tamir ettirmek yerine hızla yenisini satın almaya alıştı. Tamir için nereye gidileceği, sorunun ne olduğu, işlemin ne kadar süreceği ve ne kadara mal olacağı çoğu zaman önceden bilinmiyor.

Refurbed adlı yenilenmiş ürün platformunun araştırmasına göre tüketicilerin tamirden kaçınmasının en önemli nedeni maliyet. Ankete katılanların üçte biri, hâlâ çalışan elektronik ürünleri düzenli olarak çöpe attığını belirtti.

Mugge, yeni kuralların bozulan her ürünün yenisiyle değiştirilmesi gerekmediği konusunda farkındalık yaratabileceğini söyledi.

Yedek parça pahalı kalmaya devam ediyor

Telefon ve bilgisayar onarımı yapan ThePhoneLab şirketinin kurucusu Boris Blijham, üreticilerin daha uzun süre yedek parça sağlamak zorunda kalmasını olumlu karşıladı.

Blijham’a göre üreticiler, geçmişe kıyasla bağımsız tamir işletmelerine orijinal parça vermeye daha açık. Ancak parça fiyatları hâlâ çok yüksek.

Örneğin 2021 model iPhone 13 için orijinal ekranın KDV hariç 275 avroya mal olduğu belirtildi. Bu bedelin, ikinci el cihazın değeriyle orantısız olabildiği ifade edildi.

Yeni düzenleme tamirin makul bir fiyatla yapılmasını şart koşuyor. Ancak Ruth Mugge, 'makul fiyat' tanımının belirsiz kaldığını düşünüyor.

Tamir kuponu önerisi

Mugge, Fransa ve Avusturya’da uygulanan tamir kuponlarının Hollanda’da da kullanılmasını önerdi. Bu sistemde devlet, yetkili işletmelerde yapılan onarımın maliyetinin bir bölümünü karşılıyor.

Hollanda’daki sektör kuruluşu Techniek Nederland da bu öneriye destek veriyor.

Ülkede tüketicilerin tamirci bulabilmesi için ulusal bir kayıt sistemi ve Repair Café ağı bulunuyor. Bu merkezlerde gönüllüler, ziyaretçilerle birlikte bozulan eşyaları onarıyor.

Blijham, insanların cep telefonlarını geçmişe göre daha uzun süre kullandığını belirtti. Yeni modellerde artık büyük yenilikler görülmediğini söyleyen Blijham, katlanabilir telefonların ise hâlâ son derece hassas olduğuna dikkat çekti.

Katlanabilir bir telefonun ekranını değiştirme maliyetinin 800 avroya kadar çıkabildiği belirtildi.