Yavaş yavaş batıyor... Venedik için taşınma senaryosu

İklim krizi, Venedik’in geleceğini daha kırılgan hâle getiriyor. Deniz seviyesi yükselirken lagün kentinin üzerine kurulduğu zemin de yavaş yavaş çöküyor. Araştırmacılara göre Venedik bugün hâlâ korunabilir durumda. Ancak deniz seviyesi yükselmeye devam ederse, çok uzun vadede kentin iç bölgelere taşınması bile gündeme gelebilir.

Venedik, deniz seviyesinin yalnızca biraz üzerinde yer alıyor. Bugün deniz seviyesi, yaklaşık 150 yıl öncesine göre 30 santimetre daha yüksek. Kent, son yıllarda MOSE adlı hareketli bariyer sistemiyle yüksek su baskınlarına karşı korunuyor. Bu sistem, lagünün denizle bağlantı noktalarında bulunan kapakların taşkın riski sırasında kapatılmasına dayanıyor.

Bariyerler sonsuza kadar yetmeyebilir

Venedik’teki taşkın bariyeri sistemi 6 milyar avrodan fazlaya mal oldu. Kapakların her açılıp kapanması ise yaklaşık 200 bin avro tutuyor.

Ancak uzmanlar, asıl maliyetin bu sistemin yetersiz kalması hâlinde ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Salento Üniversitesinden taşkın önleme uzmanı Piero Lionello, Scientific Reports dergisinde yayımlanan yeni çalışmasında Venedik’in sonsuza kadar aynı yöntemle korunamayacağı uyarısında bulundu.

Lionello, “Venedik’i bir süre daha, birkaç on yıl, belki biraz daha uzun koruyabiliriz. Ancak deniz seviyesi yükselmeye devam ederse bunu sınırsız biçimde yapamayız” değerlendirmesini yaptı.

Deniz seviyesi yükselmeye devam ediyor

Helmholtz-Zentrum Hereon’dan oşinograf Corinna Schrum da deniz seviyesindeki artışın sürdüğünü belirtiyor. Schrum’a göre iklim değişikliği bugünkü hızla devam ederse, Avrupa kıyılarında deniz seviyesi bu yüzyılın sonunda bugüne göre 1 metreye kadar yükselebilir.

Schrum, kıyı korumasında yalnızca geleceğe dönük modellere değil, sürecin hangi hızla ilerlediğine de dikkat edilmesi gerektiğini söyledi. Araştırmacıya göre kentlerin bu gelişmeye hazırlıklı olması gerekiyor.

Venedik aynı anda hem batıyor hem su yükseliyor

Venedik’in sorunu yalnızca denizin yükselmesi değil. Kentin zemini de alçalıyor. Venedik, çamur ve kumdan oluşan bataklık bir zemin üzerindeki çok sayıda adaya kurulu.

Kent son 100 yılda 20 santimetreden fazla çöktü. Benzer sorun dünyanın başka bölgelerinde de görülüyor. Endonezya’nın başkenti Jakarta’da ise bazı kuzey bölgeleri yılda 25 santimetreye kadar çöküyor.

Jakarta’da 2000’li yıllarda beton duvarlar inşa edildi. Ancak bu önlemlerin uzun vadede yeterli olmayacağı anlaşıldı. Endonezya hükûmeti bu nedenle başkenti Borneo Adası’na taşımayı ve yeni başkente Nusantara adını vermeyi planlıyor. Proje başlamış olsa da ilerleyişi belirsizliğini koruyor.

Venedik için uzak ama ciddi senaryo

Yeni çalışmaya göre Venedik için de çok uzun vadede taşınma senaryosu masadan tamamen kalkmış değil. Araştırmacılar, deniz seviyesinin 4,5 metreden fazla yükselmesi hâlinde, özellikle 2300 sonrasında böyle bir seçeneğin zorunlu hâle gelebileceğini belirtiyor.

Bu yüzyılın sonuna kadar deniz seviyesinin yaklaşık 40 ila 80 santimetre yükselmesi bekleniyor. Ancak sera gazı salımları azaltılmaz ve küresel sıcaklık artışı 4 derecenin üzerine çıkarsa, yükseliş 180 santimetreye kadar ulaşabilir.

Çalışmaya göre Venedik’in taşınması bugünkü koşullarda 100 milyar avroya kadar mal olabilir.

Hollanda örneği yakından izleniyor

Yüksek teknolojiye dayalı taşkın korumasında Hollanda örnek gösteriliyor. Ülke topraklarının dörtte birinden fazlası deniz seviyesinin altında. Bu nedenle Hollanda, setler, delta yapıları, kıyı kum beslemeleri ve ‘nehre alan açma’ gibi su yönetimi uygulamalarında uzun deneyime sahip.

Corinna Schrum’a göre Hollanda, deniz seviyesinde 4 ila 5 metrelik bir artışa kadar kendini uyarlayabilecek kapasiteye sahip olabilir.

Venedik için teknik seçenekler var

Venedik için de hâlâ farklı mühendislik çözümleri mümkün. Çalışmaya göre kent merkezi, lagünün geri kalanından halka biçimli setlerle ayrılarak korunabilir. Bunun maliyetinin 4,5 milyar avroya kadar çıkabileceği hesaplanıyor.

Daha büyük bir seçenek ise lagünün dev bir barajla kapatılması. Bunun maliyeti 30 milyar avroyu aşabilir. Ancak böyle bir adım, Venedik’in ekosistemi açısından ağır sonuçlar doğurabilir.

Çünkü lagün ile deniz arasındaki su değişimi, kentin atık sularının iç denize akması ve sistemin canlı kalması için büyük önem taşıyor.

“Venedik’i hemen terk etmek gerekmiyor”

Corinna Schrum, Venedik’in taşınması gibi en kötü senaryoya şimdiden odaklanmanın doğru olmayacağını düşünüyor. Ona göre çalışmanın en umut verici yanı, taşınma noktasına gelmeden önce hâlâ birçok seçeneğin bulunması.

Schrum, bu seçeneklerin ucuz olmadığını ve her birinin avantajları ile riskleri bulunduğunu belirtti. Ancak kentleri hemen terk etmek yerine sürdürülebilir şehir planlaması, ileriye dönük su altyapısı, kapak sistemleri ve drenaj çözümleriyle hazırlık yapılabileceğini vurguladı.

Venedik örneği, iklim krizi karşısında yalnızca bir kentin değil, yaşam alanlarının, ekosistemlerin ve kültürel mirasın da risk altında olduğunu gösteriyor. Uzmanlara göre artık asıl soru deniz seviyesinin yükselip yükselmeyeceği değil; kentlerin ve kıyı bölgelerinin buna ne kadar hazırlıklı olacağı.