Fransa’da klordekon dosyası kapandı: Karayipler’de adalet tepkisi

Fransa’da Paris Temyiz Mahkemesi, Karayipler’deki klordekon kirliliğiyle ilgili ceza soruşturmasının yeniden açılması talebini reddetti. Böylece Guadeloupe ve Martinique’te on binlerce insanı etkileyen zehirli tarım ilacı dosyasında ceza yargılaması yolu büyük ölçüde kapanmış oldu.

Yaklaşık 20 yıldır süren hukuk mücadelesinin ardından verilen karar, mağdur taraflarda büyük tepki yarattı.

“Adalet için kara bir gün”

Davaya müdahil olan tarafların avukatlarından Christophe Lèguevaques, kararı “Adalet için kara bir gün” sözleriyle değerlendirdi. Mahkeme, daha önce verilen takipsizlik kararını onadı. Böylece klordekon kullanımına ilişkin yeni bir ceza soruşturmasının önü kapandı.

Muz tarlalarında yıllarca kullanıldı

Klordekon, diğer adıyla Kepone, Guadeloupe ve Martinique’te muz plantasyonlarında zararlılarla mücadele için kullanıldı. Bu tarım ilacı iki Fransız Karayip adasında 1972’den 1993’e kadar uygulandı.

Fransa, klordekonu ana karada 1990’da yasakladı. Ancak aynı maddeye Guadeloupe ve Martinique’te 3 yıl daha izin verildi.

Bu durum, maddenin sağlık risklerine ilişkin uyarılar bilinmesine rağmen yaşandı.

Yetişkin nüfusun büyük kısmı etkilendi

Fransa Gıda, Çevre ve İş Sağlığı Güvenliği Ajansı Anses’e göre Guadeloupe ve Martinique’te yetişkin nüfusun yüzde 90’ından fazlası klordekonla kirlendi.

Klordekon, kanser başta olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor. Madde yalnızca insan sağlığını değil, toprak ve su kaynaklarını da uzun yıllar etkileyecek kalıcı bir çevre kirliliğine yol açtı.

Soruşturma 2008’de açılmıştı

Paris’te 2008 yılında çiftçiler, tüketici örgütleri, çevre kuruluşları ve halk sağlığı savunucularının şikâyetleri üzerine adli soruşturma başlatıldı. Ancak dosya yıllar süren işlemlerin ardından 2023’te iki soruşturma hâkimi tarafından kapatıldı.

Hâkimler, ceza mahkûmiyeti için aradan çok uzun zaman geçtiğini belirtti. Buna rağmen aynı kararda yaşananlar ‘sağlık skandalı’ ve ‘çevresel zarar’ olarak tanımlandı. Bu zararın, söz konusu denizaşırı bölgelerde yaşayanların günlük hayatını uzun yıllar etkilemeye devam edeceği vurgulandı.

Devletin rolü kabul edilmişti

Fransa’da milletvekilleri bu ayın başında klordekon skandalında devletin rolünü oy birliğiyle kabul etti.

Parlamentoda, kirlenen toprak ve su kaynaklarının temizlenmesi ile mağdurların tazmin edilmesi hedefleri de gündeme alındı. Ancak ceza soruşturmasının yeniden açılmaması, mağdurlar açısından hesap verebilirlik tartışmasını bitirmedi.

Guadeloupe ve Martinique’te klordekon dosyası, artık yalnızca çevre ve sağlık meselesi değil; devlet sorumluluğu, sömürge mirası ve adalet arayışı başlıklarıyla da Fransa’nın gündeminde kalmayı sürdürüyor.