Fransa’da marketler plastikten vazgeçemiyor

Fransa’da marketler, tek kullanımlık plastikleri azaltma hedeflerine rağmen raflarda hâlâ yoğun biçimde plastik ambalaj kullanıyor. Que Choisir Ensemble tüketici grubu ile No Plastic In My Sea adlı sivil toplum kuruluşunun yayımladığı araştırma, özellikle şişe su, paketli meyve-sebze ve pişirmeye hazır ürünlerde plastiğin yaygınlığını koruduğunu ortaya koydu.

Araştırma için gönüllüler, 7-21 Şubat tarihleri arasında Carrefour, Lidl, E.Leclerc, Intermarché ve Auchan’ın da aralarında bulunduğu 11 büyük zincire ait 1.659 mağazayı inceledi.

Hedefler var, raflarda değişim sınırlı

Fransa’da 2020’de kabul edilen atık karşıtı AGEC yasası, tek kullanımlık plastiklerin 2040’a kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngörüyor. 2021’de kabul edilen bir başka düzenleme ise 2030’a kadar süpermarket ürünlerinin yüzde 20’sinin ambalajsız satılmasını hedefliyor.

Ancak araştırmaya göre büyük zincirlerin çoğu bu hedeflere yaklaşmakta zorlanıyor. Que Choisir Ensemble çevre sorumlusu Lucile Buisson, marketlerin açıkladığı taahhütlerle raflardaki gerçek durum arasında büyük fark olduğunu belirterek, plastiğin hâlâ her yerde bulunduğunu söyledi.

Plastik yükünün büyük bölümü içecek raflarında

Araştırmaya göre marketlerdeki tek kullanımlık plastiğin yaklaşık yüzde 40’ı su ve içecek reyonlarından kaynaklanıyor. Şişelenmiş su satışları 2025’te yüzde 3,3 arttı.

Raporda, hiçbir büyük perakendecinin 2030’a kadar plastik şişe kullanımını yüzde 50 azaltma hedefi için gerçek bir strateji ortaya koymadığı belirtildi.

En sorunlu örneklerden biri de küçük boy su şişeleri oldu. Evian’ın 33 santilitrelik 24’lü paketleri ve Hépar’ın 8’li paketleri, az miktarda su için çok fazla plastik kullanılması nedeniyle eleştirildi. Küçük boy şişeler, incelenen mağazaların yüzde 81’inde raflarda yer aldı.

No Plastic In My Sea’den Muriel Papin, yeniden kullanılabilir cam şişeler, musluk suyu filtreleme sistemleri ve gazlandırma cihazları gibi birçok alternatif bulunduğunu söyledi. Raporda, 2017’de gazsız şişe su satışını durduran Biocoop olumlu örnek olarak gösterildi.

Meyve ve sebzede plastik hâlâ yaygın

Araştırma, meyve ve sebze reyonlarında da plastiğin güçlü biçimde varlığını sürdürdüğünü gösterdi. İncelenen beş yaygın meyve ve sebze türünde, geleneksel süpermarketlerde ürünlerin yüzde 60’ı ambalajlı satıldı.

Organik ürünlerde tablo daha da dikkat çekici oldu. Organik meyve ve sebzelerin yalnızca yüzde 9’u dökme olarak satılırken, neredeyse yarısının plastik ambalajla sunulduğu belirlendi.

Araştırmada ayrıca soyulmuş, doğranmış ve pişirmeye hazır sebzelerin plastik ambalaj içinde satılmasının giderek yaygınlaştığı vurgulandı. Artık neredeyse her iki süpermarketten birinde bu tür ürünler bulunuyor.

Lucile Buisson, daha önce atıştırmalık olarak paketlenen doğranmış meyve ve sebzelerin öne çıktığını, şimdi ise mantar ve kabak gibi ürünlerin doğranmış, soyulmuş ve daha fazla plastikle kaplanmış hâlde satıldığını belirtti. Bu eğilim raporda tembellik ekonomisi olarak tanımlandı.

Ambalajsız satış alanları geriledi

Araştırmaya göre ambalajsız ürün reyonu bulunan süpermarketlerin oranı 2023’te yüzde 57 iken 2026’da yüzde 38’e düştü. Bu reyonlarda sunulan ürün sayısı da belirgin biçimde azaldı.

Aldi ve Lidl gibi indirim marketlerinde ambalajsız ürün seçeneklerinin neredeyse hiç bulunmadığı kaydedildi. Organik market zincirlerinde ise bu seçeneklerin daha güçlü kaldığı belirtildi.

Carrefour’dan Bertrand Swiderski, şirketin ambalaj kullanımını üç yılda yüzde 10 azalttığını, bunun 20 bin tona denk geldiğini söyledi. Swiderski, 2030’a kadar 15 bin tonluk ek azaltım hedeflediklerini belirtti.

“Hedefler korunmalı”

Que Choisir Ensemble ve No Plastic In My Sea, perakende zincirlerine tek kullanımlık plastikleri azaltmak için açık takvimler belirleme çağrısı yaptı. İki kuruluş, plastikle sarılmış meyve-sebze ve küçük boy plastik şişeler gibi en fazla atık üreten uygulamalardan vazgeçilmesini istedi.

Kuruluşlar ayrıca Fransız hükûmetine, AGEC yasasındaki plastik azaltma hedeflerini koruma çağrısında bulundu.