Macron’dan kölelik tazminatı tartışmasına kapı

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ülkesinin transatlantik köle ticaretindeki rolü nedeniyle tazminat ve onarım adımlarının tartışılması gerektiğini söyledi. Macron, konunun ‘reddedilemeyecek kadar büyük’ olduğunu belirtti, ancak bu alanda ‘gerçekçi olmayan vaatlerden’ kaçınılması gerektiğini vurguladı.

Macron, 2001’de kabul edilen Taubira Yasası’nın 25’inci yılı nedeniyle Elysee Sarayı’nda konuştu. Fransa, bu yasayla köleliği ve köle ticaretini ‘insanlığa karşı suç’ olarak tanıyan ilk ülke olmuştu. Ancak o dönem herhangi bir tazminat düzenlemesi yapılmamıştı.

“Bu suç tamamen telafi edilemez”

Macron, köleliğin mirasıyla yüzleşme konusunda daha açık bir tartışma yürütülmesi gerektiğini söyledi. Fransız lider, “Nasıl onarılacağı sorusu reddedilmemeli. Ama bu konuda yanlış vaatlerde de bulunmamalıyız” dedi.

Macron, kölelik suçunun bütünüyle telafi edilemeyeceğini belirterek, “Bu suçu hiçbir zaman tamamen onaramayacağımızı dürüstçe söylemeliyiz. Çünkü bu imkânsız. Buna bir sayı biçemezsiniz, bu tarihi kapatacak kelimeler bulamazsınız” ifadelerini kullandı.

Fransa Ulusal Kütüphanesi verilerine göre 1551 ile 1875 arasında 1,38 milyondan fazla Afrikalı, Fransız bayrağı taşıyan gemilerle Amerika kıtasına ve Fransız Karayipleri’ne götürüldü. Bu sayı, transatlantik köle ticaretinin yaklaşık yüzde 11’ine denk geliyor. Toplamda 12,5 milyondan fazla kadın, erkek ve çocuk bu ticaretin mağduru oldu.

Gana ile ortak araştırma projesi

Macron, Fransa’nın Gana ile birlikte uluslararası bir araştırma projesi başlatacağını da duyurdu. Proje, köleliğin uzun vadeli etkilerini inceleyecek ve karar alıcılara somut öneriler sunacak.

Gana, mart ayında Birleşmiş Milletler’e sunduğu kararda transatlantik köle ticaretinin ‘insanlığa karşı en ağır suç’ olarak tanımlanmasını ve tarihsel haksızlıkların giderilmesi için tazminatların gündeme alınmasını istemişti.

Fransa’nın bu kararda çekimser kalması, özellikle Karayipler’deki Fransız denizaşırı bölgelerinde tepki çekmişti. Guadeloupe Senatörü ve eski Denizaşırı Topraklar Bakanı Victorien Lurel, Macron’a yazdığı açık mektupta Fransa’nın çekimser kalmasını ‘ahlaki, tarihî, diplomatik ve siyasi bir hata’ olarak nitelendirmişti.

Code Noir yürürlükten kaldırılacak

Macron, Fransa’nın sömürgelerinde köleleştirilen insanların statüsünü belirleyen 17’nci ve 18’inci yüzyıl kraliyet kararnamelerinin de resmen kaldırılması gerektiğini söyledi. Code Noir olarak bilinen bu düzenlemeler, Fransa’da köleliğin 1848’de kaldırılmasına rağmen hukuken açık biçimde yürürlükten çıkarılmamıştı.

Macron, bu metinlerin hâlâ yürürlükte görünmesinin “Cumhuriyet’in temsil ettiği değerlere ihanet” anlamına geldiğini belirtti. Bu nedenle hükûmetten Code Noir’i yürürlükten kaldırmayı amaçlayan yasa tasarısını gündeme almasını istedi.

Ulusal Meclis’in hukuk komisyonu, çarşamba günü bu tasarıyı destekledi. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için iki parlamentoda da oylanması gerekiyor.

Elysee Sarayı’nın geçmişi de gündeme geldi

Macron konuşmasında, Elysee Sarayı’nın tarihine de dikkat çekti. Sarayın 18’inci yüzyılda Crozat ailesinin servetiyle inşa edildiğini hatırlattı. Bu ailenin servetinin köle ticaretinden geldiğini söyledi.

Fransa’da önceki cumhurbaşkanları da köleliğin yol açtığı yıkımı kınamıştı. Jacques Chirac, 10 Mayıs’ı kölelik mağdurları için ulusal anma günü ilan etmişti. François Hollande ise 2015’te Guadeloupe’de dünyanın en büyük kölelik anıtını açmıştı.

Ancak Macron, Fransa’da devletin en üst düzeyinde tazminat meselesini açıkça tartışmaya açan ilk cumhurbaşkanı oldu.

Tazminatın çerçevesi belirsiz

Macron konuşmasında olası tazminatların nasıl bir biçim alacağını açıklamadı. Onarıcı adalet için somut bir takvim ya da çerçeve de sunmadı.

Buna rağmen açıklama, Fransa’nın sömürge geçmişi, ırkçılık ve eşitsizliklerle yüzleşme tartışmalarında yeni bir aşama olarak görülüyor.

Fransa, Avrupa’da İngiltere ve Portekiz’in ardından köle ticaretinde en büyük paya sahip ülkelerden biriydi. Ülkede kölelik ilk olarak 1794’te Fransız Devrimi sırasında kaldırıldı. Ancak Napolyon Bonapart, 1802’de Guadeloupe’ye asker göndererek köleliği yeniden uygulamaya koydu. Kölelik Fransa’da kesin olarak 1848’de kaldırıldı. O dönemde tazminat, köleleştirilen insanlara değil, onların sahiplerine ödendi.