Pokémon Go taramaları ABD’nin askerî drone teknolojisine mi gitti?

Hollanda’da milyonlarca Pokémon Go oyuncusunun oyun içi ödüller için yaptığı çevre taramalarının, askerî teknoloji geliştirilmesinde kullanılmış olabileceği iddia edildi. Trouw’un haberine göre, oyuncuların yıllar boyunca yaptığı taramalar, ABD merkezli Niantic Spatial’ın geliştirdiği ayrıntılı bir navigasyon sisteminin parçası hâline geldi.

Niantic Spatial, Pokémon Go’nun eski geliştiricisi Niantic’ten ayrılan bir şirket olarak faaliyet gösteriyor. Şirketin elinde, yüz milyonlarca oyuncudan toplanan yaklaşık 30 milyar çevre taraması bulunduğu belirtiliyor.

Bu verilerin, GPS sinyalinin olmadığı yerlerde hassas yön bulmayı sağlayan 3 boyutlu bir modelin eğitilmesinde kullanıldığı öne sürülüyor.

Askerî drone ve robotlarda kullanılacak

Niantic Spatial ve ABD merkezli yazılım şirketi Vantor, geçen yılın sonunda bu sistemin drone ve başka askerî robotlarda kullanılacağını duyurdu. Vantor, savunma alanına yönelik mekânsal istihbarat yazılımları geliştiriyor.

Şirket, Pokémon Go verilerinin doğrudan kullanılacağını reddediyor. Ancak Trouw’a göre, askerî kullanım için devreye alınacak modelin Pokémon Go taramalarıyla eğitilip eğitilmediği konusunda net yanıt vermiyor.

Delft Teknik Üniversitesi’nden etik ve teknoloji profesörü Jeroen van den Hoven, bu kadar büyük oyuncu verisi olmadan sistemin bu hızla geliştirilemeyeceğini söyledi.

Van den Hoven, “Bütün o oyunculardan gelen dev tarama sayısı olmasaydı, bu sistemin gelişimi asla bu kadar hızlı ilerlemezdi” dedi.

Profesöre göre oyuncular, farkında olmadan ve dolaylı biçimde de olsa askerî uygulamalara katkı sağlamış olabilir.

“Kim hangi veriyi eğitti, izlemek zor”

Van den Hoven, 3 boyutlu modelin hangi bölümlerinin Pokémon Go taramalarıyla eğitildiğini kesin biçimde tespit etmenin zor olduğunu belirtti. Çünkü yapay zekâ modelleri çok sayıda veri kümesiyle besleniyor ve eğitildikten sonra ham veriler izlenebilir biçimde modelin içinde kalmıyor.

Niantic Spatial, daha önce Trouw’un Coco Robotics ile ortaklığına ilişkin sorularına verdiği yanıtta, Pokémon Go taramalarının modelin erken bir versiyonunu eğitmek için kullanıldığını kabul etmişti.

Şirket, oyuncuların şartları gönüllü olarak kabul ettiğini ve etik ilkelere uygun çalıştığını savunuyor.

Niantic Spatial, “Ürünlerimizin insan haklarına ve etik ilkelere saygılı biçimde sorumlu kullanılmasını sağlamak için tüm müşterilerimiz ve ortaklarımızla çalışmaya kararlıyız” açıklamasını yaptı.

Savunma ortaklığına ilişkin sorulara ise şirket, “Şu anda paylaşacak yeni bilgimiz yok” yanıtını verdi.

Oyuncular tepki gösterdi

Pokémon Go’yu 2016’daki çıkışından beri oynayan 34 yaşındaki Hollandalı Floris De Hingh, oyunda yaptığı işlemlerin askerî sonuçları olabileceğini hiç düşünmediğini söyledi.

De Hingh, Trouw’a yaptığı açıklamada, “Bu trajik. Önce bir oyun oynadığınızı düşünüyorsunuz, sonra birden verilerinizin savaşta kullanılabileceğini öğreniyorsunuz” dedi.

Vantor’un ABD ordusuyla çalışmasının kendisini endişelendirdiğini belirten De Hingh, ABD’nin İran’a yönelik savaş politikalarına karşı olduğunu söyledi.

“İnsanlar kandırıldı”

Profesör Van den Hoven ise oyuncuların yanıltıldığını savundu. Van den Hoven, “Oyun oynadığını düşünen insanlar açıkça kandırıldı” dedi.

Van den Hoven’a göre şirketlerin verileri her zaman insanların hayatını gerçekten iyileştirmek için kullanmadığı giderek daha görünür hâle geliyor. Profesör, “Mesele para kazanmak. Bir veri setini ya da yapay zekâ modelini iyi fiyata satabiliyorlarsa bunu yaparlar” değerlendirmesinde bulundu.

Ev içi taramalar da tartışılıyor

Mahremiyet kaygıları yalnızca sokak ve kamusal alan taramalarıyla sınırlı değil. Trouw’un haberine göre, Niantic Spatial’dan üst düzey bir ürün yöneticisi Vantor’un internet sitesinde yayımlanan bir röportajda şirketin daha fazla iç mekân görüntüsü toplamak istediğini söyledi.

Pokémon Go oyuncusu De Hingh de kendi evinin içinde görüntü kaydettiğini anlattı.

Niantic Spatial, mart ayında Coco Robotics ile ortaklık duyurmuştu. Coco Robotics’in teslimat robotları hâlihazırda ABD şehirlerinde ve Helsinki’de kullanılıyor.

Veri toplayan tek şirket değil

Coğrafi ve mekânsal veri toplayan şirketler yalnızca Niantic ile sınırlı değil. Meta’nın akıllı gözlükleri kullanıcıların çevresini sürekli tarıyor. Apple’ın artırılmış gerçeklik gözlüğü iç mekânların 3 boyutlu haritalarını çıkarıyor. Waymo’nun sürücüsüz araçları da şehir yollarının ayrıntılı modellerini oluşturuyor.

Uzmanlara göre bu gelişmeler, sıradan kullanıcı verilerinin hangi amaçlarla kullanılabileceği konusunda daha net kurallara ihtiyaç olduğunu gösteriyor.

“Avrupa kendi sistemini geliştirmeli”

Profesör Van den Hoven, Avrupa Komisyonu’nun kullanıcı verilerini koruyacak açık kurallar koyması gerektiğini söyledi. Ayrıca Avrupa’nın yabancı navigasyon sistemlerine bağımlı kalmaması gerektiğini vurguladı.

Van den Hoven, “Örneğin Elon Musk Starlink uydularını kapatırsa herkes yolunu kaybeder” dedi. Bu nedenle Avrupa’nın bu tür görsel konumlandırma sistemlerine işlevsel bir alternatif geliştirmesinin önemli olduğunu belirtti.

İngiliz oyun tasarımcısı Adrian Hon ise Pokémon Go oyuncularına artık tarama yapmamalarını öneriyor. Hon, hatta daha küçük oyunların tercih edilmesini tavsiye ederek, bu tür oyunların veri satma ihtimalinin daha düşük olduğunu söyledi.

Tartışma, oyun verilerinin yalnızca eğlence sektöründe değil, savunma sanayisinde de kullanılabileceğini göstererek dijital mahremiyet ve kullanıcı rızası konusunda yeni sorular gündeme taşıdı.