Britanya Ruanda davasında ödeme yapmayacak

Britanya, iptal edilen Ruanda sığınmacı anlaşması nedeniyle Kigali yönetimine milyonlarca sterlin ödeme yapmayacak. Lahey Daimî Tahkim Mahkemesi, Ruanda’nın Britanya’dan 100 milyon sterlinden fazla tazminat talebini reddetti.

Ruanda hükûmeti, önceki Muhafazakâr Parti hükûmeti döneminde imzalanan anlaşmanın iptali nedeniyle Britanya’nın yükümlülüklerini ihlal ettiğini savunuyordu.

Anlaşma, Britanya’ya düzensiz yollarla gelen sığınmacıların Ruanda’ya gönderilmesini ve başvurularının orada değerlendirilmesini öngörüyordu.

Starmer göreve gelince planı iptal etti

Ruanda planı, İşçi Partisi lideri Keir Starmer’ın başbakan olmasından kısa süre sonra iptal edilmişti.

Britanya’yı temsil eden avukatlar, Hollanda’daki 3 günlük duruşmada İşçi Partisi iktidara geldiğinde planın rafa kaldırılmasının tamamen mantıklı olduğunu savundu.

Avukatlar, bu nedenle yeni bir ödeme yapılmasının da söz konusu olmadığını belirtti.

Britanya tarafı ayrıca anlaşmanın bazı hükümlerini ihlal ettiği iddiasını reddetti. Savunmada, Ruanda’nın talep ettiği herhangi bir tazminat ya da hukukî giderim hakkına sahip olmadığı ifade edildi.

Ruanda kararı kabul etti

Ruanda hükûmeti, mahkemenin kararına saygı duyduğunu ve konunun kapandığını açıkladı.

Ancak Kigali yönetimi, hakem heyetindeki farklı görüşlere dikkat çekti. Ruanda tarafı, bazı hukukî meselelerin farklı yorumlara açık olduğunu ve Britanya’nın dayandığı Kasım 2024 tarihli yazışmaların iki ülke arasındaki mali düzenlemeyi geçerli biçimde değiştirmediği yönünde ayrı görüş bulunduğunu belirtti.

Ruanda Adalet Bakanı ve Başsavcı Emmanuel Ugirashebuja, daha önce mahkemede ülkesinin anlaşmaya hazırlık için ciddi maliyet üstlendiğini söylemişti.

Ugirashebuja, Britanya’nın hukukî yükümlülüklerinden uzaklaşmaya çalıştığını savunmuş, Kigali yönetiminin anlaşmanın iptalini önceden resmî olarak öğrenmediğini ve gelişmeyi medyadan takip etmek zorunda kaldığını belirtmişti.

Plan küçük tekne geçişlerini caydırmak için hazırlanmıştı

Ruanda planı, eski Başbakan Rishi Sunak döneminde Manş Denizi’ni küçük teknelerle geçen kişileri caydırmak amacıyla gündeme getirilmişti.

Plan ilk kez 2022’de dönemin Başbakanı Boris Johnson tarafından açıklanmıştı.

Buna göre Fransa gibi güvenli bir ülkeden Britanya’ya 'düzensiz' yollarla gelen sığınmacılar Ruanda’ya gönderilecek, başvuruları orada değerlendirilecekti.

Başvurusu kabul edilen kişilere mülteci statüsü verilecek ve Ruanda’da kalmalarına izin verilecekti.

İlk uçuş son anda durdurulmuştu

Plan kapsamında 2022’de yapılması planlanan ilk uçuş, kalkışa dakikalar kala Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin müdahalesiyle durdurulmuştu.

Mahkeme, Londra’daki hukukî süreçler devam ettiği için uçuşu geçici olarak engellemişti.

Ruanda planı daha sonra çok sayıda dava ve itirazla karşılaştı. Sonunda İşçi Partisi’nin iktidara gelmesiyle tamamen iptal edildi.

Sadece 4 kişi gönüllü gitti

Planın ardından 2024’te gönüllü gönderme programı duyurulmuştu.

Bu program kapsamında başvurusu reddedilen göçmenlere, Ruanda’ya gitmeleri hâlinde 3 bin sterline kadar ödeme teklif edildi.

Ancak bu yolla yalnızca 4 kişinin Ruanda’ya gönderildiği açıklandı.

Starmer: Öldü ve gömüldü

Ruanda planının iptali, İşçi Partisi’nin 2024 genel seçimleri öncesindeki vaatleri arasında yer alıyordu.

Keir Starmer başbakan olduğunda plan için öldü ve gömüldü ifadesini kullanmıştı.

Mahkeme kararının ardından Britanya hükûmeti, pozisyonunu güçlü biçimde savunduğunu açıkladı.

Hükûmet sözcüsü, sınır düzenini yeniden sağlamak, düzensiz göçü teşvik eden unsurları ortadan kaldırmak ve ülkede kalma hakkı bulunmayan kişilerin gönderilmesini artırmak için reformlara odaklandıklarını belirtti.

Muhalefetten farklı tepki

Gölge İçişleri Bakanı Chris Philp, mahkeme kararını memnuniyetle karşıladı.

Ancak Philp, Britanya’nın egemen parlamentosunun aldığı kararlar üzerinde bu tür mahkemelerin yetki sahibi olmaması gerektiğini savundu.

Philp ayrıca İşçi Partisi’nin Ruanda planını iptal etmemesi gerektiğini söyledi. Ona göre bu karar, Manş Denizi geçişlerinde ve sığınma başvurularında rekor artışa yol açtı.

Mülteci örgütü: Sistem kaosa sürüklendi

Refugee Council Dış İlişkiler Direktörü Imran Hussain ise Ruanda planının sığınma sisteminde kaosa neden olduğunu söyledi.

Hussain’e göre plan, başvuruların değerlendirilmesini durdurdu ve insanları sistemin içinde beklemeye mahkûm etti.

Hussain, kamu kaynaklarının en iyi şekilde kullanılması için hızlı, doğru ve adil kararlar veren işleyen bir sığınma sistemi kurulması gerektiğini belirtti.

Karar, Britanya’da Ruanda planı etrafındaki hukukî tartışmayı büyük ölçüde kapatsa da sığınma sistemi, sınır güvenliği ve düzensiz göç politikası üzerindeki siyasî tartışmanın süreceğini gösteriyor.