Enerji faturaları için hedefli indirim çağrısı

İngiltere hükûmeti, enerji faturaları konusunda yeni bir baskıyla karşı karşıya. Bir düşünce kuruluşu, özellikle düşük gelirli ve kırılgan haneleri korumak için gelecek kıştan önce ‘sosyal tarife’ adı verilen hedefli bir indirim sistemi kurulmasını istedi.

Öneriye göre destek bütün hanelere eşit biçimde dağıtılmayacak. Yardım, en çok zorlanan kesimlere yöneltilecek. Bu yaklaşımın, hem daha etkili hem de kamu bütçesi açısından daha verimli olacağı savunuluyor.

Destek en yoksul hanelere yönelsin

Önerilen sistemin toplam maliyeti 3,7 milyar sterlin. Buna göre düşük gelirli hanelerin gaz ve elektrik faturaları sübvanse edilecek. En yoksul yüzde 10’luk kesim için ortalama yıllık destek 310 sterlin olacak. Enerji ihtiyacı daha yüksek olan bir ailede bu tutar 520 sterline kadar çıkabilecek.

Model, konut giderleri düşülmeden önce yıllık geliri 38 bin sterlinin altında olan haneleri kapsayacak. Bu gruba elektrik ve gaz fiyatlarında yüzde 21 indirim sağlanması öneriliyor.

“Herkese aynı destek” eleştirildi

Raporda, bütün haneleri kapsayan genel destek paketlerinin pahalı ve verimsiz olabileceği vurgulandı. Bu tür uygulamaların ya kamuya ağır yük getirdiği ya da gerçekten zorlanan kesimleri yeterince koruyamadığı belirtildi.

Aynı nedenle akaryakıt vergisi indirimi ya da enerji faturalarındaki kalan bazı kamu yüklerinin tamamen kaldırılması gibi önerilere de mesafeli yaklaşılıyor. Çünkü bu tür adımların, daha çok yüksek gelirli hanelere yaradığı savunuluyor.

Analize göre enerji faturalarındaki kalan doğrudan kamu yüklerinin tamamen kaldırılması hâlinde, yüksek gelirli haneler ortalama 150 sterlin, düşük gelirli haneler ise yaklaşık 120 sterlin kazanacak. Bunun nedeni, varlıklı kesimlerin genelde daha fazla enerji tüketmesi.

Hükûmet seçenekleri inceliyor

Maliye Bakanı Rachel Reeves, hükûmetin hedefli destek seçenekleri üzerinde çalıştığını daha önce açıklamıştı. Reeves, geçmiş enerji krizlerinde yapılan hazırlıkların bu kez karar alma sürecini hızlandırdığını söyledi.

Ancak şu aşamada hangi senaryoda hangi desteğin devreye alınacağı konusunda kesin karar verilmiş değil. Bu nedenle sosyal tarife çağrısı, hükûmetin önündeki seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Temmuz sonrası yeni zam korkusu

İngiltere’de hanelerin gaz ve elektrik faturaları şu anda temmuza kadar belirli ölçüde korunuyor. Ancak tahminler, enerji tavan fiyatının daha sonra yüzde 10 kadar artabileceğini gösteriyor. Bu da ortalama yıllık faturaya yaklaşık 160 sterlin ek yük anlamına geliyor.

Sabit tarifede olan bazı tüketiciler bu artışı daha geç hissedecek. Ancak genel tablo, özellikle kış yaklaşırken yeni bir mali baskı ihtimalini güçlendiriyor.

Savaş öncesinde de tablo ağırdı

Enerji fiyatlarıyla ilgili kaygı yalnızca son gerilimle sınırlı değil. İran savaşı başlamadan önce de milyonlarca hanenin enerji giderleri nedeniyle zorlandığı belirtiliyordu.

Son araştırmalara göre emeklilerin yüzde 28’i, savaş öncesinde bile maddi sıkıntı yaşadığını söylüyordu. Bu grupta en büyük yük kalemlerinden biri yine enerji faturaları oldu.

Yedek plan var ama zayıf görülüyor

Önerilen sosyal tarife zamanında devreye girmezse, bazı kamu yüklerinin kısmen kaldırılması ve sosyal yardım ödemelerinin artırılması gibi seçenekler de masada tutuluyor. Ancak bu yöntemlerin sosyal tarife kadar güçlü ve hedefe dönük olmadığı değerlendiriliyor.

Tartışmanın merkezindeki soru şu: İngiltere, yeni enerji baskısına herkesi kapsayan pahalı bir paketle mi yanıt verecek, yoksa yalnızca en kırılgan haneleri hedefleyen daha dar ama daha etkili bir model mi kuracak?