İngiltere'de ADHD tanısında yeni dönem planı

İngiltere'de dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) tanı sisteminin köklü biçimde değiştirilmesi gündemde. Hükûmet tarafından görevlendirilen bağımsız inceleme ekibinin, hastaların otomatik olarak resmî tanı sürecine yönlendirilmesi yerine ihtiyaçlarının ağırlığına göre değerlendirilmesini önermesi bekleniyor.

The Guardian'ın haberine göre yeni modelde, ADHD belirtileri bulunan kişiler önce günlük yaşamda ne ölçüde zorlandıklarına göre değerlendirilecek. Resmî tanıdan veya ilaç tedavisinden açık biçimde fayda görecek kişiler uzman ADHD kliniklerine yönlendirilecek.

Daha hafif düzeyde etkilenen kişilere ise resmî tanı konulmadan okul, iş veya günlük yaşamda ihtiyaç duydukları desteğin verilmesi hedefleniyor.

Kendine zarar riski taşıyanlara öncelik

Önerilen 'ihtiyaca dayalı' sistemde, kendine zarar verme riski bulunan, eğitimini sürdüremeyen veya çalışamayacak kadar ciddi sorun yaşayan kişiler öncelikli olarak değerlendirilecek.

İlaç tedavisine ihtiyaç duyabilecek kişilerin de uzman kliniklere sevk edilmesi öngörülüyor.

Diğer kişiler içinse ADHD belirtilerinin okul, üniversite, iş ve günlük yaşam üzerindeki etkisi incelenecek. Bunun ardından tanıdan bağımsız olarak kişiye özel destek verilebilecek.

Çocuklar için sınıfta bire bir yardım, daha sessiz çalışma alanları ve ebeveyn eğitimleri; yetişkinler içinse esnek çalışma saatleri gibi uygulamalar seçenekler arasında bulunuyor.

800 bin kişi değerlendirme bekliyor

Değişiklik arayışının arkasında NHS'deki uzun bekleme listeleri bulunuyor.

Guardian'ın aktardığı resmî verilere göre İngiltere'de ADHD ve ilgili değerlendirmeler için NHS listelerinde yaklaşık 800 bin kişi bulunuyor. Bazı hastalar değerlendirme için yıllarca beklemek zorunda kalıyor.

Hükûmetin bağımsız incelemesine göre yalnızca çocuk ve gençlerde ADHD değerlendirmesi bekleyenlerin sayısı Nisan 2019'da yaklaşık 21 binken, Aralık 2025'te yaklaşık 270 bine yükseldi.

Prof. Peter Fonagy başkanlığındaki inceleme, mevcut sistemin insanları destek alabilmek için resmî tanı almaya mecbur bıraktığı görüşünde.

Eleştiri: Sağlık hizmeti karneye bağlanıyor

Plan henüz resmî olarak yayımlanmadan hasta örgütlerinin eleştirileriyle karşılaştı.

ADHD UK Başkanı Henry Shelford, önerinin sağlık hizmetinin fiilen 'karneye bağlanması' anlamına geleceğini savundu. Shelford, ADHD tanısı alabilmek için kişinin yaşamının zaten ciddi biçimde etkilenmesi gerektiğini ve mevcut tanı kriterlerinin ihtiyaç eşiği oluşturduğunu söyledi.

Shelford ayrıca resmî tanıya erişimin zorlaştırılmasının insanları TikTok ve diğer sosyal medya platformları üzerinden kendi kendilerine tanı koymaya yöneltebileceği uyarısında bulundu.

National Autistic Society de tanıya erişimin sınırlandırılmasının otizmli ve ADHD'li kişiler arasındaki mevcut eşitsizlikleri artırabileceğini savundu.

"Destek için her zaman tanı gerekmiyor"

Centre for Mental Health Başkanı Andy Bell ise tartışmaya daha farklı yaklaştı. Bell, resmî tanının kişinin yaşadığı sorunu anlamasına ve doğru tedaviye ulaşmasına yardımcı olabileceğini ancak her türlü desteğin tanıya bağlı olması gerekmediğini söyledi.

Bell'e göre okullar, iş yerleri ve gençlik merkezlerinde bazı destekler resmî bir teşhis beklenmeden de verilebilir.

NHS'nin daha önce yayımladığı bağımsız ADHD çalışma grubu raporu da benzer biçimde, çocuklara yönelik desteğin mümkün olduğunca erken başlaması ve yardım almak için mutlaka doktor tanısı beklenmemesi gerektiğini önermişti.

Ancak aynı rapor İngiltere'de ADHD'nin genel olarak yeterince tanınmadığına, teşhis edilmediğine ve tedavi edilmediğine de dikkat çekmişti.

Tedavi edilmeyen ADHD'nin maliyeti 17 milyar sterlin

NHS'nin bağımsız ADHD çalışma grubunun hesabına göre desteklenmeyen ve tedavi edilmeyen ADHD'nin İngiltere ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 17 milyar sterline ulaşabiliyor.

Raporda ADHD'nin eğitim başarısızlığı, uzun süreli işsizlik, madde kullanımı, ruhsal ve fiziksel sağlık sorunları ile ceza adaleti sistemi üzerindeki maliyetlerle bağlantılı olduğu belirtiliyor.

Çalışma grubu, ihtiyaç duyan kişilerin doğru tedavi ve desteğe erişmesinin hem bireylerin yaşamını iyileştirebileceğini hem de uzun vadede kamu harcamalarını azaltabileceğini savunuyor.

Son karar henüz verilmedi

Yeni sistem şu aşamada yürürlüğe girmiş değil. Hükûmet, ruh sağlığı sorunları, ADHD ve otizmin yaygınlığı ile bu alanlardaki hizmetleri incelemek üzere Prof. Peter Fonagy başkanlığında bağımsız bir ekip görevlendirmişti.

Ekibin mart ayında yayımlanan ara raporunda nihai önerilerin daha sonra açıklanacağı özellikle belirtilmişti.

Guardian'ın haberine göre nihai raporun gelecek hafta yayımlanması bekleniyor. Hükûmet ise rapor açıklanmadan önerilerin ayrıntıları hakkında yorum yapmadı ve sonuçların İngiltere'deki yeni ulusal yaklaşımın hazırlanmasında kullanılacağını bildirdi.