İngiltere’de savunma planı krizi

İngiltere’de hükûmetin savunma yatırım planını zamanında açıklamaması tartışma yarattı. BBC’nin aktardığına göre, kamu harcamalarını denetleyen Parlamento Kamu Hesapları Komitesi, gecikmenin İngiltere’nin müttefikleri nezdindeki güvenilirliğini sarstığını belirtti.

Savunma Yatırım Planı’nın sonbaharda yayımlanması gerekiyordu. Ancak planın, temmuz başındaki NATO Zirvesi öncesinde açıklanması bekleniyor.

Komiteye göre gecikme, ordunun modern savaş koşullarına hazırlanmasını da zorlaştırıyor. Yeni askerî ekipmanların tedariki geciktikçe maliyetlerin artacağı ve bunun silahlı kuvvetlerin modernizasyonunu sekteye uğratacağı uyarısı yapıldı.

Savunma Bakanlığı: Miras aldığımız sorunlu programı düzelteceğiz

İngiltere Savunma Bakanlığı ise plan üzerinde çalışıldığını bildirdi. Bakanlık sözcüsü, Savunma Yatırım Planı’nın geçmişten devralınan “eskimiş, aşırı yüklenmiş ve yetersiz finanse edilmiş” programı düzelteceğini söyledi.

Sözcü, planı tamamlamak için yoğun çalıştıklarını belirtti.

Plan, önümüzdeki 10 yılda yeni askerî ekipmanların ve savunma altyapısının nasıl finanse edileceğini ortaya koyacak. Bu belge, 2 Haziran 2025’te yayımlanan Stratejik Savunma İncelemesi’nin ardından bekleniyordu.

Savunma Bakanı John Healey, pazartesi günü Avam Kamarası’nda yaptığı açıklamada Başbakan Keir Starmer’ın planı yayımlamakta kararlı olduğunu söyledi.

Başbakan Yardımcısı David Lammy de BBC’ye yaptığı açıklamada planın temmuzdaki NATO Zirvesi öncesinde “tamamen net” olacağını savundu.

“Yıllardır inandırıcı bir plan yok”

Kamu Hesapları Komitesi Başkanı Sir Geoffrey Clifton-Brown, ülkenin askerî kapasitesi için “yıllardır inandırıcı bir plandan yoksun” olduğunu söyledi.

Clifton-Brown’a göre bakanların gecikmeyi savunmak yerine özür dilemesi gerekiyor. Komite Başkanı, planın hâlâ ortada olmamasının hem kamuoyuna hem de İngiltere’nin müttefiklerine ve rakiplerine yanlış mesaj verdiğini vurguladı.

Komite raporunda, gecikmenin Savunma Bakanlığı’nın hangi kabiliyetlere, altyapıya ve personele ihtiyaç duyduğuna hâlâ karar verememesinden kaynaklandığı belirtildi.

Rapora göre uluslararası istikrarsızlık nedeniyle savunma sanayisi şirketleri fiyatları artırıyor. Bu nedenle tedarikteki gecikmeler, nihai maliyeti daha da yükseltebilir.

Ukrayna da yakından izliyor

Savunma planını yakından izleyecek ülkelerden biri de Ukrayna olacak. İngiltere bugüne kadar Ukrayna’ya 13 milyar sterlinlik askerî destek taahhüt etti.

Başbakan Keir Starmer’ın, pazar akşamı Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz’i Londra’da ağırlaması bekleniyor. Görüşmenin ana başlığı Ukrayna’ya desteğin sürdürülmesi olacak.

Ukrayna Silahlı Kuvvetleri için danışma kuruluna başkanlık eden General Sir Richard Shirreff, BBC Radio 4’e yaptığı açıklamada Starmer için durumun zor olduğunu söyledi. Shirreff, vaat edilen savunma yatırım planı tamamlanmamışken Başbakan’ın Zelenski’nin gözlerinin içine bakmasının “çok zor” olacağını belirtti.

Ajax zırhlı araçları da sorunlu

Komite raporu, İngiltere’nin mevcut savunma harcamalarındaki bazı sorunlara da dikkat çekti. Bunların başında Ajax zırhlı araç programı geliyor.

Kasım 2025’te ordu, gürültü ve titreşim sorunları nedeniyle Ajax araçlarının kullanımını durdurmak zorunda kalmıştı. Bazı askerlerin araçtan indikten sonra rahatsızlandığı ve kustuğu belirtilmişti.

Rapora göre toplam 33 asker bu sorunlardan etkilendi. Mart ayı itibarıyla 5 asker hâlâ tıbbi takip altındaydı.

Komite, Savunma Bakanlığı’nın askerlerden her duruşta bakım kontrolü yapmalarını beklemesini de gerçekçi bulmadı. Raporda, bu araçların muharebe koşullarında uzun süre kullanılması gerekebileceği hatırlatıldı.

Komite, bakanlıktan mevcut kullanım kısıtlamalarının neden gerçekçi ve uygun olduğunu açıklamasını istedi.

Nükleer harcamalarda şeffaflık eleştirisi

Raporda, Savunma Bakanlığı’nın nükleer harcamalar konusunda yeterince şeffaf davranmadığı da belirtildi.

Komiteye göre bakanlık, savunma bütçesinin yüzde 18’ine denk gelen 10,9 milyar sterlini İngiltere’nin nükleer caydırıcılığına harcadı. Bu oranın önümüzdeki yıllarda bütçenin yüzde 25’ine kadar çıkabileceği tahmin ediliyor.

İngiltere, Trident nükleer füzelerini taşıyacak yeni Dreadnought sınıfı denizaltılar inşa ediyor. Programın tahmini maliyeti 31 milyar sterlin. Ancak ABD yapımı Trident füzelerinin son testlerinde başarısızlık yaşanması da dikkat çekiyor.

Komite, Savunma Bakanlığı’nın nükleer programın maliyeti ve performansı hakkında Parlamento’ya ne zaman ve nasıl daha ayrıntılı bilgi vereceğini açıklaması gerektiğini bildirdi.

Raporda ayrıca bakanlığın 6 milyar sterlinden fazla varlığı destekleyecek muhasebe kayıtlarını tutmakta “tamamen kabul edilemez” bir başarısızlık gösterdiği ifade edildi.

Altı başlıkta öneri

Kamu Hesapları Komitesi, Savunma Bakanlığı’na 6 başlıkta çağrı yaptı.

Bakanlıktan, 3 ay içinde komiteye yazarak Savunma Yatırım Planı’nı değişen uluslararası koşullar içinde nasıl kullanacağını açıklaması istendi.

Ayrıca planın gecikmesinin tedarikçilere etkisinin nasıl azaltılacağı, Ajax araçlarının ne zaman amaca uygun hâle getirileceği, 2025-2026 mali tablolarının hangi kayıtlarla destekleneceği, asker alımının nasıl iyileştirileceği ve nükleer program hakkında Parlamento’ya düzenli bilgi akışının nasıl sağlanacağı konusunda açıklama talep edildi.

Saldırı denizaltıları da gündemde

Savunma Bakanlığı, ülkenin saldırı denizaltılarının hazır olup olmadığına ilişkin yeni iddialara da yanıt verdi.

Mail on Sunday gazetesine göre, Kraliyet Donanması’na ait 5 Astute sınıfı denizaltının tamamı onarım bekliyor ve denize açılamıyor.

Savunma Bakanlığı, denizaltı kapasitesini güçlendirmenin ve sürdürmenin öncelik olduğunu bildirdi. Bakanlık, “Uzun vadeli dayanıklılığı sağlamak için kararlı adımlar atıyoruz” açıklamasını yaptı.

Bakanlık ayrıca İngiliz sularının savaş gemileri, devriye uçakları ve denizaltılar dahil farklı unsurlarla her zaman korunduğunu savundu.

Savunma tartışması büyüyor

İngiltere, NATO içindeki rolünü büyütme, Ukrayna’ya desteği sürdürme ve ordusunu modern savaşa hazırlama hedefiyle yeni bir döneme girmeye çalışıyor.

Ancak Savunma Yatırım Planı’nın gecikmesi, bu hedeflerin nasıl finanse edileceği ve hangi askerî kabiliyetlere öncelik verileceği sorularını açıkta bırakıyor.

Parlamento komitesinin raporu, gecikmenin yalnızca idari bir sorun olmadığını; İngiltere’nin askerî hazırlığı, savunma sanayisi ve uluslararası güvenilirliği açısından da risk yarattığını ortaya koyuyor.