Savunma bütçesi 10 bin işe mâl olabilir

Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ın savunma harcamalarını artırmak için altyapı yatırımlarında kesintiye gitme planı tartışma yarattı. Transition Security Project araştırmacılarının hükûmet verilerine dayanarak yaptığı analize göre bu karar, ülkede net 10 bin iş kaybına yol açabilir.

Starmer bu hafta, silahlı kuvvetleri yenilemek ve İngiliz sanayisini desteklemek amacıyla savunma yatırımlarına 15 milyar sterlin ek kaynak ayrılacağını duyurmuştu. Ancak bu kaynağın önemli bir bölümünün başka bakanlıkların yatırım programlarından yapılacak kesintilerle karşılanması bekleniyor.

Plana göre 6,8 milyar sterlin, henüz hangi kalemlerden yapılacağı açıklanmayan yatırım kesintilerinden sağlanacak. 4,7 milyar sterlinlik bölümün kaynağı ise hâlâ netleşmiş değil.

Analize göre savunma daha az iş yaratıyor

Transition Security Project’in analizine göre ek savunma yatırımı 2029-2030 dönemine kadar yaklaşık 10 bin yeni iş yaratacak. Ancak aynı paranın başka sektörlerden çekilmesi, bunun neredeyse iki katı kadar iş kaybına neden olacak.

Araştırmacılar, bu nedenle planın toplam etkisinin yaklaşık 10 bin net iş kaybı olabileceğini belirtiyor. Bu bulgu, Starmer ve Maliye Bakanı Rachel Reeves’in “savunmaya aktarılan kaynağın İngiliz istihdamını güçlendireceği” yönündeki söylemini tartışmalı hâle getiriyor.

Raporun yazarlarından Khem Rogaly, askeri harcamaların savunma getirisi yaratacağı fikrinin yanıltıcı olduğunu söyledi. Rogaly’ye göre sağlık, eğitim ve iklim kriziyle mücadele gibi kamusal ihtiyaçlara yapılan yatırımlar çok daha fazla istihdam yaratıyor.

Sendikadan sert tepki geldi

Birleşik Krallık’ın en büyük sendikası Unison’ın Genel Sekreteri Andrea Egan da analizin önemli bir uyarı niteliği taşıdığını söyledi. Egan, bakanlık bütçelerinde kesinti yapılarak askeri harcamaların finanse edilmesinin iş kayıplarına yol açacağını belirtti.

Egan’a göre bu plan, savaş ve denizaşırı müdahaleler için daha fazla para, okullar ve hastaneler için daha az kaynak anlamına geliyor.

Hükûmet ise eleştirileri reddediyor. Bir hükûmet sözcüsü, savunmanın büyüme için önemli bir motor olduğunu savundu. Sözcüye göre savunma sektörü hâlihazırda 272 bin işi ve Savunma Bakanlığı bünyesinde 25 binden fazla çıraklık pozisyonunu destekliyor. Hükûmet, yeni planın yaklaşık 60 bin ek iş yaratacağını, ihracatı artıracağını ve silahlı kuvvetlerin dönüşümünü hızlandıracağını belirtiyor.

Enerji ve ulaştırma kesintilerin merkezinde

Hükûmet, en büyük kesintilerin enerji ve ulaştırma bakanlıklarının yatırım bütçelerinden yapılacağını açıkladı. Bu iki alan, yüksek sermaye yatırımı gerektiren projeler nedeniyle hedefte.

Şimdiden iki yol iyileştirme projesi durduruldu. Enerji tarafında ise konut yalıtımı ile karbon yakalama ve depolama gibi programlarda kesinti ihtimali değerlendiriliyor.

Starmer, savunma planını açıklarken her sterlinin iki kez çalışacağını, hem ekonomik büyüme hem de ulusal güvenlik sağlayacağını savunmuştu. Başbakan, planın on yıl sonuna kadar yarım milyondan fazla işi destekleyeceğini ileri sürmüştü.

Rakamlar farklı tablo gösteriyor

Transition Security Project’in hesabına göre savunmaya yapılan her 1 milyon sterlinlik ek kamu yatırımı, doğrudan ve dolaylı olarak 2,4 iş yaratıyor. Bu hesap, hükûmetin altı yılda 25,2 milyar sterlinlik savunma artışının 60 bin iş yaratacağı varsayımına dayanıyor.

Ancak Ulusal İstatistik Ofisi verilerine göre aynı miktarda yatırım ulaştırmada 11,5, enerji ve net sıfır projelerinde ise 10 iş yaratıyor. Bu fark, altyapı ve enerji yatırımlarından yapılacak kesintilerin istihdam üzerindeki etkisinin daha ağır olabileceğini gösteriyor.

Analize göre hükûmetin 2029-2030’da diğer bakanlıklardan 2 milyar sterlin kesmesi, yaklaşık 20 bin işin kaybı anlamına gelebilir. Bu sayı, savunma sektöründe yaratılması beklenen işlerin yaklaşık iki katı.

Tedarik zinciri yurt dışına kayıyor

Araştırmacılar, savunma harcamalarının daha az iş yaratmasının nedenlerinden birinin uluslararası tedarik zincirleri olabileceğini belirtiyor. Başka bir ifadeyle, Birleşik Krallık hükûmeti milyarlarca sterlin harcarken işlerin bir bölümü başka ülkelerde oluşabilir.

Örneğin hükûmet, nükleer bomba taşıyabilecek yeni savaş uçakları için 2 milyar sterlinden fazla kaynak ayırıyor. Bu uçakların büyük ölçüde ABD’de üretilmesi bekleniyor.

Uzmanlara göre yüksek teknolojili savunma üretiminde otomasyonun artması da istihdam etkisini sınırlıyor.

King’s College London’dan bilim ve teknoloji tarihi profesörü David Edgerton, askeri ekipman yatırımlarının ulaştırma ya da sanayi yatırımlarına kıyasla daha az iş yaratmasının şaşırtıcı olmadığını söyledi. Edgerton’a göre askeri harcamaların başka harcama türlerinden daha fazla istihdam yaratmasını beklemek için hiçbir neden yok.

Yeni başbakanın önüne kalabilir

Savunma yatırım planı, yaklaşık bir yıl süren iç tartışmaların ardından açıklandı. Tartışmalar, planın duyurulacağı dönemde Savunma Bakanı John Healey’nin istifasına kadar uzandı.

Starmer ve Reeves, Savunma Bakanlığına dört yıl içinde 15 milyar sterlin ek kaynak verilmesini kabul etti. Ancak bunun 4,7 milyar sterlinlik kısmının bir sonraki bütçede belirlenmesi bekleniyor.

Bu finansman açığı, Starmer sonrası başbakanın önüne kalabilir. Başbakanlık için adı geçen Andy Burnham, LBC radyosunda Andrew Marr’a yaptığı açıklamada savunma harcama taahhütlerinin doğru şekilde finanse edilmesini ciddiye alacağını söyledi. Burnham, Starmer’ın açıklamasından önce bütçe açığı konusunda bilgilendirilmediğini de belirtti.

Yeni analiz, Birleşik Krallık’ta savunma harcamaları ile kamu yatırımları arasındaki tercihin yalnızca güvenlik değil, istihdam, altyapı, enerji dönüşümü ve kamu hizmetleri açısından da büyük sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.