İsviçre’de Uber sürücüsü 9 saatte 70 frank kazandı! "Ailemi nasıl geçindireceğim?"

İsviçre’de Uber sürücülerinin çalışma koşulları yeniden tartışma konusu oldu. Zürih Kantonu’nda 2019’dan beri Uber sürücülüğü yapan 30 yaşındaki Cem Kurun, gelirinin son yıllarda ciddi biçimde düştüğünü anlattı.

Kurun, geçmişte haftada yaklaşık 30 saat çalışarak 1.200 frank kazanabildiğini söyledi. Bugün ise haftalık gelirinin 300 frankın biraz üzerine kadar düştüğünü belirtti.

Röportajın yapıldığı gün dokuz saat çalışan Kurun’un kazancı yalnızca 70 frank oldu.

Kurun, "Ailemi nasıl geçindireceğim? Aç kalmamak için sosyal yardıma mı başvurmam gerekiyor?" diyerek yaşadığı duruma tepki gösterdi.

Rekabet arttı, ücretler düştü

Kurun’a göre çalışma koşullarındaki bozulmanın birkaç nedeni var. Covid-19 salgınının ardından sektörde dengeler değişirken, Estonyalı rakip Bolt’un 2024’te İsviçre pazarına girmesiyle rekabet daha da arttı.

Kurun, yolculuk ücretlerinin düştüğünü ancak sürücü sayısının ve rekabetin arttığını söylüyor.

Sorunun yalnızca ücretlerle sınırlı olmadığını belirten Kurun, sözde bağımsız çalışan olmasına rağmen işi üzerinde çok az kontrolü bulunduğunu savunuyor.

Uber’in algoritmasına suçlama

Kurun, çok fazla yolculuk talebini reddeden sürücülerin Uber’in algoritması tarafından dezavantajlı duruma düşürüldüğünden şüpheleniyor.

Uygulamada zaman zaman daha fazla kazanç vaat edilen bölgelerin gösterildiğini ancak sürücüler o bölgeye ulaştığında bu fırsatların ortadan kalkabildiğini de öne sürüyor.

Uber sürücülerin kendi tarifelerini belirleyebildiğini söylüyor. Kurun ise bunun uygulamada işlemediğini savunuyor.

Kurun’a göre Uber’in kilometre başına önerdiği fiyatın yalnızca 10 santim üzerine çıktığında bile kendisine yolculuk verilmemeye başlanıyor.

Uber ise bu iddiaları reddediyor. Şirket, sürücülerin yolculukları herhangi bir yaptırımla karşılaşmadan kabul veya reddedebildiğini belirtiyor. Kabul ve iptal oranlarının yolculuk dağıtımında kullanılmadığını da savunuyor.

Sendika: Bunlar gerçekten serbest çalışan değil

İsviçre’de Uber sürücülerinin çalışan mı yoksa bağımsız girişimci mi olduğu yıllardır mahkemelerde tartışılıyor.

Unia sendikası, Uber’in sürücüler üzerindeki kontrolünün bağımsız çalışma modeliyle bağdaşmadığını savunuyor.

Sendika Sözcüsü Philipp Zimmermann’a göre sürücüler çalışma koşullarını gerçekten özgürce belirleyemiyor. Bu nedenle ücret, masraf ödemeleri ve sosyal güvenlik katkıları gibi normal bir çalışanın sahip olacağı haklardan mahrum kalıyorlar.

Zimmermann, Uber’in İsviçre’deki mevcut modelinin hukuka aykırı olduğunu savunarak sürücülerin 'sahte serbest çalışan' konumunda bırakıldığını belirtti.

Mahkemeler çalışan sayılması gerektiğine karar verdi

İsviçre Ekonomi Devlet Sekreterliği Seco, daha 2018 yılında Uber sürücülerinin çalışan olarak değerlendirilmesi gerektiği görüşünü açıklamıştı.

Sonraki yıllarda kanton ve federal düzeyde alınan çeşitli mahkeme kararları da bu yönde oldu.

Zürih Sosyal Sigortalar Mahkemesi 2021’de Uber’in farklı hizmetlerinde çalışan sürücülerin işçi statüsünde değerlendirilmesi gerektiğine karar verdi. Federal Mahkeme de bu kararı 2023 yılında onayladı.

Kurun ise mahkeme kararlarına rağmen kendi çalışma koşullarında iyileşme olmadığını, aksine durumun daha kötüye gittiğini söylüyor.

Uber: İş modelimiz değişti

Uber ise eski mahkeme kararlarının bugünkü çalışma sistemine doğrudan uygulanamayacağını savunuyor.

Şirket, yıllar içinde iş modelini ve sürücülerle yaptığı sözleşmelerin koşullarını birçok kez değiştirdiğini belirtiyor.

Uber ayrıca sürücülerin büyük bölümünün uygulamanın sunduğu bağımsızlık ve esnekliği tercih ettiğini öne sürüyor. İsviçre’deki bağımsız sürücülere bazı risklere karşı ücretsiz sigorta sağlandığını da belirtiyor.

Cenevre’de sistem değiştirildi

İsviçre içinde farklı bir uygulama ise Cenevre’de yürürlükte.

Uzun süren hukuki mücadelelerin ardından Uber, Cenevre Kantonu’ndaki çalışma modelini değiştirdi. Platformu kullanan sürücülerin büyük bölümü artık üçüncü bir şirket üzerinden çalışan olarak istihdam ediliyor.

Uber ayrıca geçmiş dönemden kalan sosyal güvenlik primlerinin ödenmesi ve eski hak taleplerinin çözüme kavuşturulması için kanton yönetimiyle anlaşmaya vardı.

Zürih’teki sürücüler ise benzer bir koruma istiyor. Kurun ve sendikalar, platform çalışanlarının ücret, sosyal güvenlik ve çalışma koşulları konusunda daha güçlü yasal haklara kavuşturulmasını talep ediyor.