Yaz tatili ailelere pahalıya patlıyor

Avusturya’da bugün batı ve güney eyaletlerinde de okullar kapanıyor. Çocuklar için 9 haftalık yaz tatili başlarken, aileler için uzun bir organizasyon dönemi başlıyor.

Çünkü çalışan anne babaların yıllık izni genellikle bu süreyi karşılamıyor. Ortalama 5 haftalık izin, 9 haftalık okul tatiline yetmiyor. Bu nedenle aileler çocuk bakımını kamplar, yaz kreşleri, büyükanneler, büyükbabalar, arkadaşlar ve kendi yıllık izinleriyle parça parça çözmeye çalışıyor.

Der Standard’a konuşan Nicole için bu süreç tam bir denge işi. Yukarı Avusturya’daki Kirchham’da yaşayan Nicole ve eşi çalışıyor. 8 ve 10 yaşındaki iki oğullarının bakımı için yakın aile desteği de yok. Akrabaları Almanya’da, 600 kilometre uzakta yaşıyor.

Aynı anda tatil yapmak lüks hâline geliyor

Nicole’ün belediyesinde yazın ilk 2 haftası için çocuk bakımı organize ediliyor. Çocuklar sabahları orada kalacak. Ancak bu hizmetin gerçekten açılıp açılmayacağı, yeterli başvuru olup olmadığına bağlı. Nicole, bunu her yıl stresle beklediklerini söylüyor.

Bu bakımın öğle yemeği hariç toplam maliyeti yaklaşık 240 avro. Haftada 25 saat çalışan Nicole’e göre bu ücret sınırda. Çünkü maliyetler her yıl artıyor.

Aile bu yıl bir haftayı büyükanneler ve büyükbabaların yardımıyla geçirecek. Kalan 6 haftada ise Nicole ve tam zamanlı çalışan eşi sırayla izin alacak. Önce biri çocuklarla kalacak, sonra diğeri. Nicole, “Bütün yıllık izin çocuk bakımı için gidiyor” diyor. Çocuklarla bire bir vakit geçirmenin güzel olduğunu söylüyor ama dört kişilik aile tatiline zaman kalmadığını da ekliyor.

Ortalama bakım masrafı 415 avro

Wiener Arbeiterkammer’den eğitim uzmanı Elke Larcher’e göre bu tablo birçok aile için tanıdık. Ortalama olarak çocuklar yaz tatilinde bir hafta kamuya ait, bir hafta da özel bakım ya da kamp programlarına katılıyor.

Bir hafta ise özellikle daha büyük çocuklar için çoğu zaman yalnız geçiyor. Larcher’e göre bu kısa süreliğine keyifli olabilir ama kalıcı bir çözüm değil.

AK’nin 2023/2024 ebeveyn anketine göre aileler yaz tatilinde bakım ve kamplar için ortalama 415 avro harcıyor. Ancak toplam maliyet, ailenin gelir düzeyine göre büyük fark gösteriyor.

Geriye kalan yaklaşık 6 haftalık süre ise aile içi çözümlerle kapatılıyor. Anne babaların izinleri, büyükanneler, büyükbabalar, arkadaş aileler ve kardeş desteği devreye giriyor. Larcher, büyük kardeşlerin yaklaşık yüzde 20’sinin yazın küçük kardeşlere baktığını söylüyor. Buna karşılık işyerlerinin sunduğu yaz bakım olanakları listenin en sonunda yer alıyor.

Okula hazırlık da bütçeyi zorluyor

Yaz tatili yalnızca bakım masrafı anlamına gelmiyor. Ağustos ortasından itibaren aileler yeni okul yılı için alışverişe başlıyor. Defter, çanta, kırtasiye ve okul ihtiyaçları bütçeye ek yük getiriyor.

Bir de özel ders var. Arbeiterkammer’in özel ders barometresine göre 2024 yazında 102 bin çocuk ve genç özel ders aldı. Bunların yarısından fazlası ücretliydi. Aileler özel ders için ortalama 450 avro harcadı.

Yaz okulu da giderek daha önemli bir seçenek hâline geliyor. Eğitim Bakanlığı verilerine göre bu yıl yaz okulu için 54 binden fazla başvuru yapıldı. Başvuranların büyük bölümü gönüllü katılıyor. 39 bin 407 öğrenci mecbur olmamasına rağmen yaz okuluna gidecek. 15 bin 54 öğrenci ise olağanüstü öğrenci statüsünde olduğu için katılmak zorunda.

Büyük şehir çevresinde de tablo aynı

Carina ve eşi de çocuk bakımını büyük bir lojistik planla çözmeye çalışıyor. Aile, Viyana çevresindeki Niederösterreich bölgesinde yaşıyor. 7 yaşındaki kızları birinci sınıfı bitirdi. 4 yaşındaki oğulları ise anaokuluna gidiyor.

Yakınlarında büyükanne ve büyükbaba olmadığı için yaz programı Homeoffice, yaz kreşi, yaz etüdü, yüzme kampı ve çocuk oteli arasında bölünmüş durumda.

Oğulları yazın farklı bir anaokuluna gidecek. Carina, normalde yeni bir anaokuluna alışmanın 2-3 hafta sürdüğünü, yazın ise bu zamanın olmadığını söylüyor.

Anaokulunda sabah ücretsiz. Saat 13.00’ten sonra ise yemek dahil aylık 250 avro ödeniyor. Aynı miktar, yaz etüdüne giden kızları için de gerekiyor. Carina, kızının sınıfından sadece 3 çocuğun bu etüde gittiğini söylüyor ve diğer ailelerin bu süreci nasıl çözdüğünü bilmediğini belirtiyor.

Yüzme kampı 205 avro, tatil gecesi 400 avro

Carina’nın kızının katıldığı yüzme kampı haftalık 205 avro. Ancak çocuk saat 13.00’te alınmak zorunda. Carina bunu ancak Homeoffice imkânı ve patronunun o hafta uzun öğle arası vermesi sayesinde çözebildiğini anlatıyor.

Ağustosta anaokulu ve etüt de birkaç hafta kapanıyor. Bu dönemde aile çocuk oteline gidiyor. Yarım pansiyon tatilin gecelik maliyeti 400 avro. Aile 10 gün kalacak.

Carina’ya göre daha sade bir tatil de mutlaka ucuz olmuyor. Kamp ve mobil ev seçeneklerini denediklerini, konaklama biraz daha düşük olsa da yemek dahil olmadığı için toplam maliyetin yine yükseldiğini söylüyor. 4 kişilik bir dışarıda yemek için dondurma dahil 70-80 avro hesaplıyor. Buna yakıt ve feribot masrafları da ekleniyor.

Stefanie şimdiden gelecek yılı düşünüyor

Yukarı Avusturya’daki Marchtrenk’te yaşayan Stefanie ise gelecek yılı düşününce şimdiden kaygılanıyor. Büyük oğlu gelecek yıl ilkokula başlayacak. Böylece şu anda yalnızca bir haftalık bakım boşluğu olan aile, gelecek yıl 9 haftalık okul tatilini organize etmek zorunda kalacak.

Şimdilik 5,5 yaşındaki büyük oğlu ve 4 yaşındaki küçük oğlu anaokuluna devam edebiliyor. Anaokulu ağustosta yalnızca bir hafta kapalı. Diğer haftalarda çocuklar pazartesiden çarşambaya 14.00’e, perşembe ve cuma günleri ise 12.00’ye kadar gidebiliyor.

Öğleden sonrası ücretli. 5 öğün yemekle birlikte Stefanie ayda toplam 235 avro ödüyor. Haftada 26 saat çalışan Stefanie, annesinin de hâlâ çalıştığını ve çocuklara sürekli bakacak kimse olmadığını söylüyor. Gelecek yıl okul başlayınca Homeoffice ve etütle çözüm arayacak. Ancak etüdün de az para tutmadığını belirtiyor.

Yük en çok annelerin omzunda

Uzmanlara göre yaz tatilinin görünmeyen maliyetlerinden biri de zihinsel yük. Planlama, başvuru, ödeme, çocuk teslim alma saatleri ve aile içi koordinasyon çoğu zaman özellikle annelerin omzuna biniyor.

AK uzmanı Elke Larcher, ailelerin planlama güvenliğine ihtiyacı olduğunu söylüyor. Ona göre başvuru tarihlerinin daha standart hâle getirilmesi bile aileleri rahatlatabilir.

Larcher, uygun fiyatlı yaz bakım olanaklarının artırılması gerektiğini vurguluyor. Özellikle yoksulluk riski altındaki ailelerin ve tek ebeveynlerin yaz aylarında daha fazla desteğe ihtiyacı var.

Engelli çocuklar için de ciddi yer sıkıntısı bulunuyor. Larcher’e göre bu aileler çoğu zaman yalnız bırakılıyor.

Mesele sadece tatilin uzunluğu değil

Tartışma çoğu zaman “9 hafta tatil çok mu uzun?” sorusuna sıkışıyor. Ancak uzmanlara göre mesele yalnızca tatilin süresi değil.

Çocukların sosyal durumlarından bağımsız olarak yazın güzel deneyimler yaşayabilmesi gerekiyor. Larcher, bunun çocukların gelişimi ve öğrenmesi için çok önemli olduğunu söylüyor.

Bu deneyimin kitap okumak, futbol oynamak, kampa gitmek ya da arkadaşlarla vakit geçirmek olması fark etmiyor. Önemli olan, çocukların okul dışındaki bu dönemi güvenli, erişilebilir ve geliştirici biçimde geçirebilmesi.

Avusturya’da yaz tatili böylece aileler için yalnızca dinlenme değil; para, zaman, bakım ve planlama meselesine dönüşüyor.