Fransa’da avukatlar sokakta: ‘Pazarlıklı adalet’ tepkisi

Fransa’da avukatlar, ceza yargılamasında köklü değişiklik öngören yeni reforma karşı greve gitti. Adalet Bakanı Gérald Darmanin’in Senato’ya sunduğu tasarı, hâlihazırda bazı hafif suçlarda uygulanan ‘suçu kabul et, cezayı savcıyla anlaş’ yöntemini daha ağır ceza davalarına da taşımayı hedefliyor.

Hükûmet, bu yolla yıllardır biriken dava yükünü azaltmak istiyor. Ancak avukatlar, bu düzenlemenin adalet sistemini zayıflatacağını ve mağdurların mahkemede sesini duyurma hakkını daraltacağını savunuyor.

Amaç davaları hızlandırmak

Tasarıya göre sanık, suçunu kabul ederse tam yargılama yapılmadan savcıyla ceza üzerinde uzlaşabilecek. Böylece bazı davalar günler yerine yarım günde sonuçlanabilecek.

Fransa Adalet Bakanlığı verilerine göre ülkede şu anda yaklaşık 6 bin ağır ceza dosyası beklemede. Bu dosyalar 20 bin ila 30 bin mağduru ilgilendiriyor. Hükûmet de uzun süren yargılamaları gerekçe gösteriyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Fransa’yı ceza davalarının aşırı uzun sürmesi nedeniyle daha önce birkaç kez eleştirmişti.

Adalet Bakanı Darmanin, yıllarca süren davaların mağdurlar açısından da yıpratıcı olduğunu savunuyor. Ona göre altı ila sekiz yıl boyunca duruşma beklemek kabul edilemez.

Avukatlar: Sorun yöntem değil, kaynak eksikliği

Fransa’daki 79 bin avukatı temsil eden Ulusal Barolar Konseyi ise reforma karşı çıkıyor. Kurumun başkanı Julie Couturier, davaların gerçekten çok uzun sürdüğünü kabul ediyor. Ancak ona göre temel sorun, yargı sistemindeki personel ve kaynak eksikliği.

Couturier, mevcut uygulamanın hafif suçlarda işe yarayabildiğini, ancak cinayet ya da tecavüz gibi ağır suçlarda aynı yöntemin kabul edilemeyeceğini söylüyor. Ona göre ağır suçlarda yargılamanın yalnızca hız üzerinden şekillendirilmesi, adalet duygusunu zedeleyebilir.

Tecavüz davaları tartışmanın merkezinde

Tepkinin en güçlü olduğu alanlardan biri cinsel suç dosyaları. Reform karşıtları, özellikle tecavüz gibi davalarda bu yöntemin mağdurları ikinci kez yaralayabileceğini savunuyor.

Fransız İnsan Hakları Birliği Başkan Yardımcısı ve fahri yargıç Evelyne Sire-Marin, Le Monde’daki yazısında yıllar süren mücadelenin ardından tecavüzün ağır suç olarak ele alınmasının sağlandığını, şimdi ise idari kolaylık gerekçesiyle bu yaklaşımın geriye çekildiğini söyledi.

Mağdur avukatlarına göre duruşma, yalnızca ceza vermek için değil, yaşananı anlamlandırmak için de önemli. Mahkemede sanıkla yüzleşme, olayın açıkça konuşulması ve mağdurun sesinin duyulması, birçok kişi için sürecin temel parçası olarak görülüyor.

Mağdurlar ne istiyor?

Avukat Anne-Sophie Laguens, mağdurların çoğunun ilk talebinin yalnızca failin cezalandırılması olmadığını söylüyor. Ona göre birçok mağdur, öncelikle aynı şeyin başkalarının başına gelmemesini istiyor. Ardından da ne yaşandığını anlamak ve failin gerçekten bunun farkına varmasını görmek istiyor.

Bu nedenle avukatlar, mahkemenin yalnızca hukuki değil, insani bir işlev de taşıdığını vurguluyor.

Ceza indirimi endişesi

Tasarının tartışılan bir başka yönü de ceza sınırları. Düzenlemeye göre suçu kabul eden sanık, mahkemede azami cezaya çarptırılması durumuna kıyasla daha hafif bir ceza alabilecek.

Avukatlara göre bu durum, bazı sanıkları suçlamalara gerçekten itiraz etmekten vazgeçirebilir. Özellikle çok ağır ceza riski bulunan dosyalarda, sanığın hukuki zemini tartışmalı bir suçlamayı bile yalnızca daha az ceza almak için kabul etme ihtimali olduğu belirtiliyor.

Yani reform, yalnızca davaları hızlandırmakla kalmayabilir; bazı dosyalarda savunmanın kapsamını da fiilen daraltabilir.

Yargının yükü büyüyor

Couturier’ye göre yapılması gereken şey, ağır suçlarda pazarlık modelini büyütmek değil, doğrudan yargı sistemine yatırım yapmak. Çünkü mahkemeler aşırı yüklü, yargıç sayısı yetersiz, zabıt kâtibi ve personel açığı sürüyor. Hatta bazı yerlerde duruşma salonu bile eksik.

Son yıllarda bir miktar personel alımı yapılmış olsa da bunun etkisinin kısa sürede hissedilmeyeceği belirtiliyor. Avukatlar, yargı personelinin birkaç ay içinde yetiştirilemeyeceğini, bu nedenle kalıcı çözümün kısa yol aramak değil, sistemi güçlendirmek olduğunu savunuyor.

Fransa’da yeni reform tartışması, adaletin hızla mı yoksa tam bir yüzleşmeyle mi işlemesi gerektiği sorusunu yeniden ülkenin gündemine taşıdı.