Eş vergisinde değişiklik yolda: Hangisi daha avantajlı?

Almanya’da evli çiftler için uygulanan ‘eş vergisi bölüşümü’ sistemi yeniden tartışma konusu oldu. Maliye Bakanı Lars Klingbeil, özellikle yeni evliliklerde mevcut modelin kaldırılarak daha sınırlı bir vergi avantajı sağlayan başka bir sisteme geçilmesini istiyor.

Bugünkü sistemde eşlerin gelirleri toplanıyor, ikiye bölünüyor, vergi bu yarı gelir üzerinden hesaplanıyor, ardından sonuç yeniden ikiyle çarpılıyor. Bu yöntem özellikle gelir farkı büyük olan çiftlerde önemli bir vergi avantajı yaratıyor. Ancak aynı nedenle sistemin, düşük gelirli ya da ikinci gelir sahibi eşi daha az çalışmaya yönelttiği eleştirisi de uzun süredir yapılıyor.

Yeni model ne öngörüyor?

Önerilen modelde çiftler vergi avantajını tamamen kaybetmeyecek. Ancak mevcut sisteme göre daha sınırlı bir destekten yararlanacak. Taslağa göre boşanmış ya da kalıcı olarak ayrı yaşayan eşlerde uygulanan nafaka üst sınırı ölçü alınacak.

Bu tutar 13 bin 805 avro olarak hesaplanıyor. Daha çok kazanan eş bu miktarı kendi vergi matrahından düşebilecek. Daha az kazanan eş ise bu geliri kendi daha düşük vergi oranıyla beyan edecek. Böylece vergi desteği sürecek ama bugünkü kadar geniş olmayacak.

Hedef yeni evlilikler

Plan, mevcut evlilikler için ani bir değişiklik öngörmüyor. Bugünkü vergi düzeninin hâlihazırda evli olan çiftler için korunması, değişikliğin ise daha çok yeni evlilikleri kapsaması düşünülüyor.

Bu yaklaşım, geçmişe dönük sert bir müdahale yerine geleceğe dönük bir dönüşüm olarak sunuluyor.

Kadınların çalışma hayatı tartışmanın merkezinde

Mevcut sisteme yöneltilen temel eleştiri, özellikle gelir farkı yüksek evliliklerde ikinci eşin daha fazla çalışmasını mali açıdan daha az cazip hâle getirmesi. Bu durumun pratikte en çok kadınları yarı zamanlı çalışmaya ittiği savunuluyor.

Bu nedenle yeni model, yalnızca bir vergi değişikliği olarak değil, iş gücü piyasasında kadınların konumunu etkileyen bir düzenleme olarak da tartışılıyor. Ancak bakanlık da tek başına vergi değişikliğinin yeterli olmayacağını kabul ediyor. Çocuk bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiği de vurgulanıyor.

Vergi sınıflarında da değişiklik planı var

Tartışma yalnızca eş vergisi bölüşümüyle sınırlı değil. Maliye Bakanlığı, evli çiftler için kullanılan III ve V vergi sınıflarını da kaldırmak istiyor.

Bunun yerine tüm çiftlerin 'faktörlü IV. vergi sınıfı' sistemine geçmesi planlanıyor. Bu modelin, özellikle ücretlerden yapılan vergi kesintisinde daha dengeli ve daha adil bir sonuç doğuracağı savunuluyor.

Ortak beyan her zaman en iyi seçenek değil

Bu siyasi tartışmayla birlikte, evli çiftler için ayrı vergi beyanı seçeneği de yeniden öne çıktı. Çünkü ortak beyan her dosyada en avantajlı yöntem olmuyor.

Eşlerden biri yüksek gelir elde ediyor, diğeri ise hiç gelir sahibi değilse ortak beyan çoğu zaman daha avantajlı sonuç veriyor. Ancak iki eşin de gelirinin bulunduğu ve bazı özel koşulların devreye girdiği durumlarda ayrı beyan daha düşük vergi yükü yaratabiliyor.

Hangi durumlarda ayrı beyan öne çıkıyor?

Eşlerden birinin kıdem tazminatı alması hâlinde ayrı vergi beyanı çoğu zaman daha elverişli olabiliyor. Bunun nedeni, tek seferde alınan bu gelirin vergi hesabında sanki beş yıla yayılmış gibi değerlendirilmesi.

Benzer şekilde işsizlik parası, kısa çalışma ödeneği, hastalık parası ya da ebeveyn parası gibi ücret yerine geçen ödemeler de tabloyu değiştirebiliyor. Bu ödemeler doğrudan vergilendirilmese de kişisel vergi oranını yükseltebildiği için bazı çiftlerde ayrı beyan daha avantajlı hâle gelebiliyor.

Gelir farkının yüksek olduğu ama her iki eşin de çalıştığı çiftlerde de ayrı beyan bazı durumlarda daha düşük vergi anlamına gelebiliyor. Bunun nedeni artan oranlı vergi sistemi. Gelir yükseldikçe vergi oranı da arttığı için, bazı hesaplamalarda ayrı beyan daha iyi sonuç verebiliyor.

Tartışma sürecek

Almanya’da eş vergisi sistemi üzerindeki tartışma yalnızca vergi tekniğiyle ilgili değil. Aynı zamanda aile politikası, kadın istihdamı ve sosyal adalet başlıklarıyla da bağlantılı ilerliyor.

Bir tarafta gelir farkı yüksek çiftlere güçlü avantaj sağlayan eski model var. Diğer tarafta ise bu avantajı daraltıp çalışma hayatına katılımı daha dengeli hâle getirmeyi amaçlayan yeni öneri bulunuyor.